• About

ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ پنجابی ہائیکو Punjabi Haiku

ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ پنجابی ہائیکو  Punjabi Haiku

Category Archives: ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ

ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ ਕਿਸ਼ਤ-6

09 ਬੁੱਧਵਾਰ ਜੂਨ 2010

Posted by ਸਾਥੀ ਟਿਵਾਣਾ in ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ, ਹਾਇਕੂ ਬਾਰੇ, ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ

≈ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰੋ

ਕਿਸ਼ਤ ੬ : ਸੰਖੇਪਤਾ (brevity)

ਹਾਇਕੂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਖਿਪਤ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਹੀ ਕਵਿਤਾ। ਪਰ ਇਸ ਅੰਦਰ ਇਕ ਅਣੂ ਵਾਂਗ ਅਥਾਹ ਸੂਖਮ-ਸੁਹਜ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪਤਾ ਹਾਇਕੂ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਹੇ ਨਾਲੋਂ ਅਣਕਿਹਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਣਕਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਾਠਕ ਲਈ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਪਰਵੇਸ਼ ਲਈ ਦੁਆਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਠਕ ਅਪਣੀ ਕਲਪਣਾ ਨਾਲ਼ ਹਾਇਕੂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗ ਭਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਅਪਣੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਖਿੱਚਾਓ (tension) ਅਤੇ ਗੂੰਜ (resonance) ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਧੁਨੀ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਅਲੰਕਾਰ (alliteration) ਅਤੇ ਝੰਕਾਰ (assonance) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਸਿਨਫਾਂ ਵਿਚ ਕਵੀ ਕੋਲ਼ ਅਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (analysis), ਵਿਖਿਆਨ ( explanation) ਅਮੂਰਤਤਾ(abstractions) ਅਤੇ ਸਧਾਰਨੀਕਰਨ (generalization) ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਾਧੂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਇਕੂ ਇਕ ਤਿੱਖਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇ ਤੋਂ ਥਿੜਕਣ (digressions) ਜਾਂ ਦਿਲਭੁਲਾਵੇ (distractions) ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਵਿਲਿਅਮ ਹਿਗਨਸਨ ਅਪਣੀ ਪੁਸਤਕ Haiku Handbook ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ “ The brevity of haiku forces a deeper, more disciplined approach to language than any other kind of writing” ਭਾਵ ਹਾਇਕੂ ਦੀ ਸੰਖੇਪਤਾ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅਪਣੀ ਹੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਇਕ ਵੀ ਵਾਧੂ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਪਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਨਿਸ਼ਚਤ (exacting) ਕਾਵਿ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਿੰਬਾਂ ਅਤੇ ਪਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਸਮਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੰਕੁਚਿਤ (compressed) ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟਕੇ ਬਣਾਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਰਕ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਅਤੇ ਵਰਕ ਦੀ ਸੂਖਮਤਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਸਿਰਲੇਖ (title) ਦਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੁਕਾਂਤ (rhyme) ਦੀ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਸ਼ਬੀਹ (simile) ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪਕ-ਅਲੰਕਾਰ( metaphor) ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਹਰ ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਰੂਪਕ-ਅਲੰਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਜਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਅਧੂਰੇ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਜਿਹੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਯੋਜਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਆਕਰਨਿਕ ਖੁੱਲ੍ਹ ਵੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੰਖਿਪਤ ਰੂਪ ਵਾਲ਼ੇ ਹਾਇਕੂ ਪੇਸ਼ ਹਨ:

ਰਾਤੀਂ ਜਾਗਾਂ

ਦੀਵਾ ਮੱਧਮ

ਤੇਲ ਜਮ ਰਿਹਾ

ਬਾਸ਼ੋ (ਜਾਪਾਨ) ਅਨੁਵਾਦ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ

ਸਰਦ

ਬੱਦਲ਼

ਕਾਹਲ ‘ਚ

ਸਾਨਤੋਕਾ (ਜਾਪਾਨ) ਅਨੁਵਾਦ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ

ਤਿਤਲੀ

ਸੌਂ ਰਹੀ

ਮੰਦਰ ਦੀ ਘੰਟੀ ‘ਤੇ

ਬੁਸੋਨ (ਜਾਪਾਨ) ਅਨੁਵਾਦ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ

ਇਕ ਬੂੰਦ

ਵਿਚ ਆ ਮਿਲੀ

ਇਕ ਹੋਰ

ਜੌਨ ਬਰੈਂਡੀ (ਅਮਰੀਕਾ)

ਬਸੰਤ ਹਵਾ—

ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ

ਧੂੜ ਹਾਂ

ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਡੋਨੇਗਨ (ਅਮਰੀਕਾ)

ਗੁਲਦਾਉਦੀਆਂ

ਸਿਰਹਾਣੇ ਮੇਜ਼ ‘ਤੇ

ਅਗੇਤੀ ਸ਼ਾਮ

ਫਰੈਂਕ ਰੌਬਿਨਸਨ (ਅਮਰੀਕਾ)

ਹਵਾ ਫੈਲਾਵੇ

ਅਣਪਛਾਤੀ ਮਹਿਕ

-ਜੀਰੀ ਦੇ ਖੇਤ

ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਵਯੋਮ (ਹਿੰਦੀ)

ਸਾਗਰ ਕੰਢੇ

ਰਹੀ ਪਿਆਸੀ

ਤਟ ਦੀ ਰੇਤ

ਸਤਿਆ ਨੰਦ ਜਾਵਾ (ਹਿੰਦੀ)

ਕਮਲ ਖਿਲੇ

ਝੀਲ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹੇ

ਲੱਖਾਂ ਨੇਤਰ

ਰਮਾਕਾਂਤ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ (ਹਿੰਦੀ)

ਮੇਰੇ ਘਰ

ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਆਈ

ਪਾਗਲ ਹਵਾ

ਅਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਜਪਈ (ਹਿੰਦੀ)

ਚਿੱਠੀ ਖੋਲਾਂ

ਚਾਕੂ ਖੁੰਢਾ

ਧੜਕਣ ਤੇਜ਼

ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ (ਪੰਜਾਬੀ)

ਤਿੜਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ

ਅਕਸ ਉਲ਼ਝੇ

ਲੱਭਾਂ ਚਿਹਰਾ

ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ (ਪੰਜਾਬੀ)

ਓਥੇ ਮੇਪਲ

ਏਥੇ ਪਿੱਪਲ਼

ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ

ਗੁਰਮੀਤ ਸੰਧੂ (ਅਮਰੀਕਾ)

ਸੂਰਜ ਚਮਕੇ

ਰਾਹਾਂ ‘ਚ

ਬਾਪੂ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਜਾਵੇ

ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ (ਪੰਜਾਬੀ)

ਸਿਰ ‘ਤੇ ਘੜਾ

ਪਾਣੀ ਲੈਣ

ਚੰਨ ‘ਤੇ ਚੱਲੀ

ਗੁਰਨੈਬ ਮਘਾਣੀਆਂ (ਪੰਜਾਬੀ)

ਦੋਹਾਂ ਸੰਗ ਤੁਰਨਾ

ਇਕ ਅੱਖ ਹੰਝੂ

ਇਕ ਅੱਖ ਸੁਰਮਾ

ਗੁਰਪਰੀਤ ਗਿੱਲ (ਪੰਜਾਬੀ)

ਸੁੰਨੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ

ਨਾਲ਼ ਤੁਰ ਪਿਆ

ਚੰਨ ਸੁਦੀ ਦਾ

ਤਿਸਜੋਤ (ਪੰਜਾਬੀ)

ਪੰਜਾਬ ਬੰਦ –

ਸੜਕਾਂ ਸੁੱਤੀਆਂ

ਡਰ ਜਾਗਦਾ

ਦੀਪੀ ਸੰਧੂ (ਪੰਜਾਬੀ)

ਚੋਂਦੀ ਛੱਤ

ਹੇਠਾਂ ਭਿੱਜੇ

ਮੀਂਹ ਦੀ ਸੀਨਰੀ

ਦਵਿੰਦਰ ਪੂਨੀਆ (ਪੰਜਾਬੀ)

45.274370 -75.743072

ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ ਕਿਸ਼ਤ-5

01 ਮੰਗਲਵਾਰ ਜੂਨ 2010

Posted by ਸਾਥੀ ਟਿਵਾਣਾ in ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ, ਹਾਇਕੂ ਬਾਰੇ, ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ

≈ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰੋ

ਕਿਸ਼ਤ ੫

ਬਿੰਬ

ਸਾਡੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹਰ ਪਲ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰਿਆਂ ਰਾਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਦੁਆਰ ਉਸ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਗਸਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਕਲਪਤ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਮਨੋਰੰਜਕ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਬਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਡੂੰਘੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਪਰ ਹਾਇਕੂ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਿੰਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ ਹਾਇਕੂ ਛਿਣ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਨ। ਇਹ ਉਸ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅਪਣੇ ਲਈ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਲਈ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨਾ ਦੀ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਹਾਇਕੂ ਕਵੀ (ਹਾਇਜਨ) ਠੋਸ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ, ਸੁਣਿਆ, ਸੁੰਘਿਆ, ਚੱਖਿਆ ਅਤੇ ਛੋਹਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਸਚੋ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਇਕੂ ਅਨੁਭਵ ‘ਤੇ ਆਧਰਤ ਹੋਵੇ ਨਾ ਕਿ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ‘ਤੇ। ਪਰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਏਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵਾਪਰਨ-ਸਥਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬੇਲੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਣ ਵੇਲ਼ੇ ਅਪਣੇ ਕੈਮਰੇ ਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚਣੀ ਹੈ, ਫੋਕਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਇਜਨ ਵੀ ਅਪਣੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਹਾਇਕੂ ਛਿਣ ਦਾ ਫੋਕਸ ਚਿਤਵਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਜਰੂਰੀ ਹਿੱਸੇ ਹੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਿੰਬ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਸਰਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨੁਕਤੇ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਬਿੰਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਬਿਬਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਹਾਇਕੂ ਵੀ ਲਿਖੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤਿੰਨ ਬਿੰਬ ਹਾਇਕੂ ਲਈ ਭਾਰੂ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਫੋਕਸ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਿੰਬ ਭਾਵੇਂ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਹੋਣ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੋਈ ਅੰਤਰ-ਸਾਂਝ ਜਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿੰਬ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਚਿਨ੍ਹ ਜਿਵੇਂ , । ; : ! ਜਾਂ — …. ਆਦਿ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਿੰਬ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਤਰਤੀਬ ਅਤੇ ਸੁਰ ਹਾਇਕੂ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਿੰਬਾ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ‘ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪਰਿਨਾਮ’ (cause and effect) ਵਾਲ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਕਹੀਏ ‘ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ’। ਭਾਵ ਇਕ ਬਿੰਬ ਦੂਜੇ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਸਗੋਂ ਬਿੰਬ ਅਪਣੇ ਮੂਹੋਂ ਆਪ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਬਿੰਬ ਸਿਰਫ ਸੁਹਜ-ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਅਲੌਕਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਹਰਿਮੰਦਰ ਪਰਿਕਰਮਾ

ਮਾਪੇ ਟੇਕਣ ਮੱਥਾ

ਬੱਚੇ ਵੇਖਣ ਮੱਛੀਆਂ ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ

ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਹਾਇਕੂ ਦੀ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਬਿੰਬ ਇਕ ਚਿਤਰ ਵੀ ਅਤੇ ਇਕ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਬਿੰਬ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਵਿਚੋਂ ਤਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਉਪਮਾ-ਅਲੰਕਾਰ(simile) ਦੀ ਵਿਧਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਬਿੰਬਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਾਂਝ ਵਲ ਸੰਕੇਤ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਰਕ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਇਦ ਮੁਮਕਿਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਜਰੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਾਇਕੂ ਪੇਸ਼ ਹਨ:

ਟੱਲੀਆਂ ਦੀ ਝੁਣਕਾਰ

ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ

ਘੁਲ਼ ਰਹੀ ਪਹੁਫੁਟਾਲੇ ਵਿਚ

ਬਾਸ਼ੋ

ਡੱਬੇ ਦੇ ਵਿਚ

ਸਾਰੇ ਇਕ ਬਰਾਬਰ

ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੇ ਮੋਹਰੇ

ਇੱਸਾ

ਘੋੜੇ ਦੇ ਮਿੱਧੇ

ਘਾਹ ਵਿਚ

ਫੁੱਲ ਖਿੜ ਰਹੇ

ਸਾਨਤੋਕਾ ਤਾਨੇਦਾ

ਝੱਖੜ ਪਿਛੋਂ

ਬਾਲਣ ‘ਕੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ….

ਤਿੰਨ ਹਿੰਮਤੀ ਮਾਈਆਂ

ਬੂਸੋਨ

ਰਾਤਾਂ ਹੋ ਚੱਲੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ….

ਇਕ ਵੀ ਭਮੱਕੜ ਹੁਣ

ਦੀਵੇ ‘ਤੇ ਨਾ ਧਾਵੇ

ਸ਼ਿਕੀ

ਬੇਘਰੇ ਬੰਦੇ ਨੇ

ਜੁੱਤੀਆਂ ਲਾਹੀਆਂ

ਅਪਣੇ ਗੱਤੇ ਦੇ ਘਰ ਮੂਹਰੇ

ਪੈਨੀ ਹਾਰਟਰ

ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਵਿਚ ਦੀ

ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਉੜਕੇ

ਲੰਘਿਆ ਕਾਲ਼ਾ ਪੰਛੀ

ਰੋਬਰਟ ਵਿਲਸਨ

ਛਤਰੀ ਵੰਡ ਰਹੇ

ਤੇਰਾ ਗਿੱਲਾ ਮੋਢਾ

ਤੇ ਮੇਰਾ ਸੱਜਾ

ਅੰਜਲਿ ਦੇਵਧਰ

ਕੋਠੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੇਖਿਆ

ਟਾਵਰ ਮੰਦਰ ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ

ਰੁੱਖ ਟਾਂਵਾਂ-ਟਾਂਵਾਂ

ਪਰਾਗ ਰਾਜ ਸਿੰਗਲਾ

ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰਿਆ

ਨਾ ਚੰਨ ਡੁੱਬਿਆ

ਨਾ ਚੰਨ ਖੁਰਿਆ

ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਕੁਦੌਵਾਲ

ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ

ਸਕੂਲ ਬੰਦ

ਬੱਚੇ ਗੁੱਡਣ ਨਰਮਾ

ਬਲਜੀਤਪਾਲ ਸਿੰਘ

ਛਣ ਕੇ ਝੀਤਾਂ ਵਿਚੋਂ

ਕਰੇ ਕਿਰਨ ਦੀ ਕਾਤਰ

ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ

ਬਲਰਾਜ ਚੀਮਾ

ਸੂਰਜ ਢਲ਼ ਰਿਹਾ-

ਬਾਬਾ ਗਿਣ ਰਿਹਾ

ਉਮਰ ਦੇ ਸਾਲ

ਮਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਾ

ਲੰਘਿਆ ਜਾਏ ਜਲੂਸ

ਚੌਕ ‘ਚ ਗੱਡਿਆ ਬੁੱਤ

ਪੈਰ ਨਾ ਹਿੱਲਣ

ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ

ਸੁੰਨੀ ਸੜਕ

ਗਲ਼ ਲਗ ਬੈਠੇ

ਰੁੱਖੋਂ ਵਿਛੜੇ ਪੱਤੇ

ਸੰਦੀਪ ਧਨੋਆ

45.274370 -75.743072

ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ ਕਿਸ਼ਤ 4

27 ਵੀਰਵਾਰ ਮਈ 2010

Posted by ਸਾਥੀ ਟਿਵਾਣਾ in ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ, ਹਾਇਕੂ ਬਾਰੇ, ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ

≈ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰੋ

ਕਿਸ਼ਤ-੪

ਹਾਇਕੂ ਛਿਣ

ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕੈਮਰਾ ਇਕ ਕਲਿੱਕ ਨਾਲ਼ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਸਾਂਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਹਾਇਕੂ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਛਿਣ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਵਿਧਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪਲ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਰਸ਼ਕ ਦਾ ਮਨ ਵਾਹ! ਵਾਹ! ਕਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਫਿਤਰਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਅਲੌਕਿਕ ਘਟਨਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਮਨ ਪਸੀਜ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਆਮ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਘਟਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਠੰਡ ਵਿਚ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਬੱਚੇ, ਘੜਿਆਲ ਦੀ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ, ਢਾਰੇ ਵਿਚ ਅਲ੍ਹਣਾ ਪਾਉਂਦੀ ਚਿੜੀ, ਰਸੋਈ ਵਿਚ ਪਏ ਬਰਤਣਾ ਉੱਤੇ ਪੈ ਰਹੀ ਧੁੱਪ ਦੀ ਕਿਰਨ। ਕਿਸੇ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਇਕੱਲੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਚਾਖਚ ਭਰੀ ਬੱਸ ਵਾਂਗ ਲੱਦੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਜਾਂ ਕਰੂਪਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਛਿਣਾਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਡੀ ਕੀ ਸਾਂਝ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਰੁਕਣ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵੇਖਣ ਲਈ ਪਰੇਰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜਟਿਲ ਸਾਧਾਰਨਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਵੇਖਣ ਦਾ ਇਕ ਛਿਣ-ਭੰਗਰੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਧਿਆਨ, ਅੰਤਰ-ਪਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਬੋਧ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਉਸ ਛਿਣ ਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਥੋੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਮੁੜ ਸਿਰਜਣਾ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਹੀ ਕਮਾਲ ਹੈ।।

ਅਜਿਹਾ ‘ਆਹਾ! ਛਿਣ’ ਹੀ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਦੀ ਜੜ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਓਸ ਛਿਣ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮੁੜ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਪਾਠਕ ਉਸ ਛਿਣ ਨੁੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਣ। ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਯਾਦ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਬਿੰਬ ਨੂੰ ਸਾਫ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਹਾਇਕੂ ਉਸ ਛਿਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਭਾਵ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਸੇ ਵਿਧਾ ਨੂੰ “ਦਰਸਾਓ, ਦਸੋ ਨਾ” ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਸ਼ ਹਨ ‘ਹਾਇਕੂ ਛਿਣ’ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਹਾਇਕੂ:

ਚੌਰਾਹੇ ਰੁਕੀਆਂ ਕਾਰਾਂ

ਸ਼ੀਸੇ ਸਾਫ ਕਰਨ ਮੁੰਡੇ

ਚਾਲਕ ਅੱਖਾਂ ਚਰਾਉਣ

ਅੰਬਰੀਸ਼

ਟੁੱਟਿਆ ਬੂਹਾ

ਤਿੜਕੀ ਥੰਮੀਂ ਵਾਲ਼ਾ ਛਤਨਾ

ਚਿੜੀ ਆਲ੍ਹਣਾ ਪਾਵੇ

ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ

ਬੱਸ ਬੈਠੀ ਬੀਬੀ

ਹਥ ਵਿਚ ਗੁਟਕਾ

ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ ਦੱਸੇ ਘਟ

ਦਵਿੰਦਰ ਪੂਨੀਆ

ਜੀ ਟੀ ਰੋਡ ‘ਤੇ ਧੁੰਦ

ਗੱਡੇ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਗੀ ਗੱਡੀ

ਜਨੇਤੀ ਤੂੜੋ-ਤੂੜੀ

ਕੁਲਪ੍ਰੀਤ ਬਡਿਆਲ

‘ਭਈਆ ਇਧਰ ਆਓ’

ਭਈਆ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ

‘ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ ਭੈਣ ਜੀ’

ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ

ਚੋਵੇ ਵਿਰਲਾਂ ਥਾਣੀ

ਪੱਕਦੇ ਪੂੜਿਆਂ ਉਤੇ

ਘਿਓ ਦੀ ਥਾਂਵੇ ਪਾਣੀ

ਗੁਰਨੈਬ ਮਘਾਣੀਆ

ਮਰੀਜ਼ ਤੜਫਦਾ

ਖੂਨ ਵਹਿ ਰਿਹਾ

ਡਾਕਟਰ ਚੈੱਕ ਕਰੇ ਫਾਰਮ

ਗੁਰਪਰੀਤ ਗਿੱਲ

ਨਲਕੇ ਹੇਠਾਂ

ਨਹਾਵੇ ਦਾਦਾ

ਡੰਡੀ ਝੂਟੇ ਪੋਤਾ

ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ

ਹਰ ਕੀ ਪੌੜੀ

ਤਰਦੀ ਮਛਲੀ

ਬਹਿਰੀ ਲੈਗੀ

ਗੁਰਮੀਤ ਸੰਧੂ

ਤੁਰੇ ਸੈਰ ਨੂੰ ‘ਕੱਠੇ

ਬਾਪੂ ਮੂਹਰੇ ਮੂਹਰੇ

ਬੇਬੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ

ਗੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਗਾਨੀ ਟੁੱਟੀ

ਧਾਗੇ ਚੋਂ, ਨੈਣਾਂ ਚੋਂ

ਮੋਤੀ ਖਿੱਲਰੇ

ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ

ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਲਾਈ

ਅਗਰਬੱਤੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ

ਦਿਨ ਭਰ ਨਾਲ਼ ਆਈ

ਤਿਸਜੋਤ

45.274370 -75.743072

ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ ਕਿਸ਼ਤ 3

26 ਬੁੱਧਵਾਰ ਮਈ 2010

Posted by ਸਾਥੀ ਟਿਵਾਣਾ in ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ, ਹਾਇਕੂ ਬਾਰੇ, ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ

≈ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰੋ

ਕਿਸ਼ਤ -੩

ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਰੂਪ

ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ੧੭ ਧੁਨੀ-ਚਿੰਨ੍ਹ(sound symbols), ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਂਜੀ (onji) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ-ਸੱਤ-ਪੰਜ ਦੇ ਗਰੁਪਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਤੇ ਸੱਤ ਓਂਜੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਤਾਲਬੱਧ ਟੁਕੜੀਆਂ (rhythmic units) ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰਵਾਨਤ ਹਨ। ਸਮੁਚਾ ਪੁਰਾਤਨ ਜਾਪਾਨੀ ਕਾਵਿ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਲਬੱਧ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਨਾਹਰੇ, ਵਿਗਿਆਪਨ, ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਸੁਰਖ਼ੀਆਂ, ਅਖਾਣ ਆਦਿ ਲਈ ਵੀ ਇਹੋ ਵਿਧੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।

ਆਮ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਹਾਇਕੂ ਇਕ ਖੜੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਪਾਠਕ ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਾਲਬੱਧ ਟੁਕੜੀਆਂ ਪਹਿਚਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਢਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਧੁਨੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ (sound symbols) ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਧੁਨੀ ਖੰਡਾਂ (syllables) ਨਾਲ਼ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਪਾਨੀ ਧੁਨੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੰਗਰੇਜੀ ਦੇ ਧੁਨੀ ਖੰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਵੇਲ਼ੇ ਘੱਟ ਸਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਹਾਇਕੂ ਹੀ ਲੈ ਲਈਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਧੁਨੀਂ ਖੰਡ ਹਨ ਹਾਇ+ਕੂ ਪਰ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਹਾ+ਏ+ਕੂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਧੁਨੀਆਂ (sounds) ਹੀ ਕਹਿਣਾ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ vowel ਧੁਨੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਹਰ consonant ਦੇ ਨਾਲ vowel ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਿਰਫ n ਹੀ ਇਕ ਇਕੱਲਾ consonant ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਜਾਪਾਨੀ ਧੁਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮੁਕਤਾ ਅੱਖਰ ਨਾਲੋਂ ਲੰਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਗਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਧੁਨੀਂ ਲਘੂ ਧੁਨੀਂ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਕਰ ਵਿਚ ਕ ਲਘੂ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਬਦ ਕਾਰ ਵਿਚ ਕਾ ਗੁਰੂ ਹੈ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਹਾਇਕੂ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ 5-7-5 ਦਾ ਰੂਪ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹਨ। ਪਰ 5-7-5 ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਤਾਂ ਇਕ ਭਾਂਡਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਪੈਣ ਵਾਲ਼ੀ ਚੀਜ਼ ਹਾਇਕੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਹਾਇਕੂ ਸਮਝਣਾ ਹਾਇਕੂ ਦੀ ਮੂ਼ਲ ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਅਖੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਇਕੂ ਇਕ ਕਾਵਿਕ ਰੂਪ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲ਼ੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਹੈ।

“Haiku is about perception, not counting syllables on fingers”

ਅੱਜ ਕਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਹਾਇਕੂ ਨੂੰ 7 (stresses) ਜਾਂ (accented beats) ਵਿਚ ਜਾਂ ਫਿਰ 10-12 ਸਾਈਲੇਬਲਜ਼ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹਾਇਕੂ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੈ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਨ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਹਾਇਕੂ ਪੇਸ਼ ਹਨ।

ਸਿਰਫ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੁੰਡਾ

ਹੀ ਸੁਣ ਰਿਹਾ …

ਡੱਡੂਆਂ ਦਾ ਗੀਤ

ਵਿਲਿਅਮ ਜੇ. ਹਿੱਗਨਸਨ ( d. 2008)

ਸੂਰਜ ਚਮਕੇ ਨਦੀ ‘ਤੇ

ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਅਕਸ ਨੱਚਦੇ

ਝਿਲਮਿਲ ਕਰਦੇ

ਜੇਮਜ਼ ਹੈਕੱਟ

ਘੜਿਆਲ਼ ਦੁਆਲ਼ੇ

ਨੀਲਾ ਅੰਬਰ

ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ

ਜੋਨ ਬਰਾਂਡੀ

ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਅੱਧ-ਸੁੱਤੀ ਜਮਾਤ ‘ਚ ਲਟਕੇ …

ਉੱਤਰ ਦੇਵੇ ਕਾਂ

ਮਾਰਗਰੇਟ ਚੂਲਾ

ਇਹ ਪਾਣੀ ਤੇ ਅਸਥੀਆਂ

ਪਾ ਦੇਣਾ ਕਿਸੇ

ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਵਿਚ

ਡਾਇਨਾ ਡੀ ਪਰਾਇਮਾ

ਚੁੱਪ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ

ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਤੱਕ –

ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ

ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਡੋਨੇਗਨ

ਖ਼ਬਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ

ਫੋਨ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ

ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਕਿੰਨੇ ਠਰੇ ਹੋਏ

ਅਲਿਜ਼ਾਬੈੱਥ ਸੀਅਰਲੇ ਲੈਂਬ

ਪਹਾੜੀਆਂ

ਛੱਡ ਰਹੀਆਂ ਬੱਦਲ਼

ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ

ਜੌਨ ਵਿਲਜ਼

ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂਵੇਂ

‘ਘਰ ਘਰ’ ਖੇਲਦੇ ਬੱਚੇ

ਬੋਲਣ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ

ਡੀ. ਡਵਲਿਊ. ਬੈਂਡਰ

ਮੈਂ ਵਾਹੁੰਦੀ

ਮਾਂ ਦੇ ਵਾਲ਼

ਨਿਕਲਣ ਚੰਗਿਆੜੇ

ਪੈਗੀ ਵਿਲਿਸ ਲਾਈਲਜ਼

ਪਿਛਵਾੜੇ ਦੋ ਬੀਬੀਆਂ

ਤਹਿ ਲਾ ਰਹੀਆਂ

ਚਾਦਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਧੁੱਪ

ਸੈਂਡਰਾ ਫੁਰਿੰਜਰ

ਸਾਗਰ ਛੱਲਾਂ ਦੀ ਘਸਾਈ

ਗੋਲ਼-ਮਟੋਲ ਚਟਾਨ

ਕਰੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਘਰ ਵੱਲ

ਜੇਨ ਰਿਛ੍ਹੋਲਡ

45.274370 -75.743072

ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ ਕਿਸ਼ਤ-2

25 ਮੰਗਲਵਾਰ ਮਈ 2010

Posted by ਸਾਥੀ ਟਿਵਾਣਾ in ਹਾਇਕੂ ਬਾਰੇ, ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ

≈ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰੋ

ਕਿਸ਼ਤ ੨

ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ

ਹਾਇਕੂ ਅਤੇ ਜ਼ੇਨ ਮਤ: ਹਾਇਕੂ ਬੁੱਧਮੱਤ ਦੀ ਜਾਪਾਨੀ ਧਾਰਾ ਜ਼ੇਨ ਦੀ ਧਰਾਤਲ ‘ਚੋਂ ਉਪਜੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਜ਼ੇਨ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਇਦ ਧਿਆਨ ਦਾ ਹੀ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ। ਜ਼ੇਨ ਸੰਤ ਧਿਆਨ ਅਵੱਸਥਾ ਨੂੰ ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਧਿਆਨ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਸੀ। ਜ਼ੇਨ ਭਿਖਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਲ਼ੇ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਢਾਲ਼ ਕੇ ਸਾਂਭ ਲੈਂਦੇ। ਬਹੁਤੇ ਮੁਢਲੇ ਹਾਇਜਨ (ਹਾਇਕੂ ਕਵੀ) ਜ਼ੇਨ ਭਿਖਸ਼ੂ ਸਨ ਜਾਂ ਜ਼ੇਨ ਮੱਤ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਜ਼ੇਨ ਬੁੱਧਮਤ ਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ ਅਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਜਾਪਾਨੀ ਹਾਇਕੂ ਸ਼ਾਇਰੀ’ ਵਿਚ ਜ਼ੇਨ ਵਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ “ਬੁੱਧ-ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਰਤਣ ਨੂੰ ਜ਼ੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਵਿਭਿੰਨ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕੋ ਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨਾ ਜਿਥੇ ਬਾਹਰੀ ਤੱਤ ਅੰਤਰ ਮਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ ਸਕਣ”। ਜ਼ੇਨ ਉਹ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲੋਂ ਟੁੱਟ ਹੋਏ ਜਾਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹਾਂ।

ਸੁੱਖ ‘ਚ ਵੀ

ਦੁੱਖ ‘ਚ ਵੀ

ਘਾਹ ਉੱਗਦਾ ਰਿਹਾ

ਸਾਨਤੋਕਾ ਤਾਨੇਦਾ (1882-1940) ਅਨੁਵਾਦ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ

ਜ਼ੇਨ ਬੁੱਧਮਤ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ : ਭਾਵ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਛਿਣ ਨੂੰ ਚੇਤਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਿਉਣਾ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਆਪੇ ਨਾਲ਼ ਕਿਤੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਇਕ ਮਿਕ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ। ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਵੀ ਮਨ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਨਾ ਵਿਖਰਨ ਦੇਣਾ। ਹਾਇਕੂ ਕੇਵਲ ਜ਼ੇਨ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਦੀ ਅਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ।

ਬੁੱਧ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ‘ਹੋਂਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਿਸ਼ਾਨ” ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲਾਓ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜਰੂਰੀ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਬਦਲਾਓ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੋਹਰੇ ਦੀਆਂ ਸੂਲਾਂ

ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਉੱਗ ਆਈਆਂ

ਮੇਰੀ ਠੋਡੀ ‘ਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਦੀ ਤਰਾਂ

ਕੋਜੀ

ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਲੰਮੀ ਧਿਆਨ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਫਲ਼ਸਰੂਪ ਗਿਆਨ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਪੈਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ:

ਅੱਧੀ ਰਾਤੀਂ ਖੁੱਲੀ ਅੱਖ

ਪਾਣੀ ਜਮਕੇ ਬਣਿਆ ਬਰਫ

ਝੱਜਰ ਤਿੜਕਣ ਦੀ ਆਵਾਜ

ਬਾਸ਼ੋ (੧੬੪੫-੧੬੯੫)

ਨਵੇਂ ਬਨੇਰੇ ਉਤੋਂ

ਤ੍ਰਿਪ ਤ੍ਰਿਪ ਬਰਖਾ ਦੀ

ਆਵਾਜ਼ ਜਗਾਗੀ ਮੈਨੂੰ

ਕੋਜੀ

ਧਿਆਨ ਸਾਧਨਾ ਜ਼ੇਨ ਬੁੱਧਮਤ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਵਿਚ ਹਰ ਵਕਤ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਰਮ-ਸਤ ਦੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ੁੱਨਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਨਤਾ ਜਾਂ ਖ਼ਿਲਾਅ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

ਪਰਬਤ ਖੇਤ ਮੈਦਾਨ

ਢਕੇ ਬਰਫ ਨੇ ਆਣ

ਬਾਕੀ ਬਚਾ ਨਾ ਕੋਇ

ਜੋਸੋ

ਜ਼ੈਨ ਕਵੀ ਖਲਾ ਵਿਚੋਂ ਜੀਵਨ ਸਰੋਤ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਆਵਾਜ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਅਵੱਸਥਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਥਿਰਤਾ (stillness) ਦੀ ਅਵੱਸਥਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਡੂੰਘੀ ਨਦੀ ਵਿਚ

ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਪਈ ਅਡੋਲ

ਕਰ ਧਾਰਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ

ਜੇ. ਡਵਲਿਊ. ਹੈਕੱਟ

ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁੱਖ ਆਸਨ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਭਿਖਸ਼ੂ ਮਨ ਅੰਤਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਉੜ ਰਿਹਾ ਪੰਛੀ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ

ਖ਼ਿਲਾਅ ਵਿਚ ਠੀਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ

ਗਰਦਣ ਥੋੜੀ ਟੇਢੀ ਕਰਕੇ

ਜੌਰਜ ਮਾਰਸ਼ਲ

ਇਕੱਲ ਨੂੰ ਇਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਬੁੱਧਮਤ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਇਹ ਇਕੱਲ ਅਸੀਂ ਦੂਸਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।

ਚੌਰਾਹੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੂਰ

ਕਿਤੇ ਪਤਝੜ ਵਿਚ

ਪਹਾੜੀ ਰਾਹ ਗੁੰਮ ਹੋ ਰਿਹੈ

ਜੇਮਜ ਨੌਰਟਨ

ਬੇਸ਼ੱਕ ਜਾਪਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਹਇਕੂ ਲੇਖਕ ਬੌਧੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਜਿਊਂ ਹੀ ਹਾਇਕੂ ਜਾਪਾਨ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਈ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਰਥਕ, ਸਮਾਜਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਹਾਇਕੂ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ।

45.274370 -75.743072

ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ ਕਿਸ਼ਤ-1

31 ਬੁੱਧਵਾਰ ਮਾਰਚ 2010

Posted by ਸਾਥੀ ਟਿਵਾਣਾ in ਹਾਇਕੂ ਬਾਰੇ, ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ

≈ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰੋ

ਕਿਸ਼ਤ – ੧

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਕਾਵਿ ਰੂਪ: ਹਾਇਕੂ

ਹਾਇਕੂ ਬਾਰੇ

ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਵਿਤਾ ਹਾਇਕੂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਖਿਪਤ ਕਵਿਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਕੋ ਸਾਹ ਵਿਚ ਕਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਵਿਤਾ। ਜਿਸ ਵਿਚ 17 ਧੁਨੀ-ਇਕਾਈਆਂ (onji) ਨੂੰ 5-7-5 ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਾਇਕੂ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਇਕ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਨਫ ਬਣਕੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਥੀਮ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਪਰਯੋਗ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰ ਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਸੁਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ਼ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹਾਇਕੂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਇਹ ਲੜੀ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਹਾਇਕੂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਜਾਪਾਨ ਵਿਚ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਲੰਮੀ ਲੜੀਦਾਰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਹਾਇਕਾਇ ਨੋ ਰੈਂਗਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਕਵੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਬੰਦ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਹੋਕੂ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਹੋਕੂ ਕਹਿਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਅਪਣਾ ਅਪਣਾ ਮੁਢਲਾ ਬੰਦ ਲਿਖਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਪਰ ਜੋ ਹੋਕੂ ਲੜੀਦਾਰ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਲਈ ਨਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਵੱਖਰੇ ਲਿਖ ਲਏ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਹੋਕੂ ਦਾ ਅਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਅਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ।

ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਸ਼ਿਕੀ ਮਾਸਾਓਕਾ ਨੇ ਹੋਕੂ ਨੂੰ ਲੜੀਦਾਰ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਇਕੂ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਹਾਇਕੂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹਾਇਕੂ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹਾਇਕੂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨੇੜ ਤੇੜ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।

“Haiku: A poem recording the essence of a moment keenly perceived, in which Nature is linked to human nature”.

ਸੋ ਹਾਇਕੂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ਼ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਛਿਣ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਫਿਤਰਤ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਨਾਮਵਰ ਜਾਪਾਨੀ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਾਇਕੂ ਪੇਸ਼ ਹਨ।

ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਮੂਰਖ

ਹੱਥ ਝਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵੇ….

ਫਿਰੇ ਭਾਲ਼ਦਾ ਜੁਗਨੂੰ

ਮਾਤਸੂਓ ਬਾਸ਼ੋ (1644-1694)

ਇਕ ਤਿਤਲੀ

ਕੁੜੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ

ਕਦੇ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ

ਚੀਯੋ-ਨੀ (1701-1775) ਅਨੁਵਾਦ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ

ਮੌਨਸੂਨ ਦਾ ਮੀਂਹ !

ਚੜ੍ਹਦਾ ਦਰਿਆ ਦੇਖਦੇ

ਕੰਢੇ ਦੇ ਦੋ ਘਰ

ਯੋਸਾ ਬੂਸੋਨ (1716-1783)

ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਕਣ

ਰੱਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ

ਨਾ ਬਦਲਣ ਆਵਾਜ਼

ਕੋਬਾਯਾਸ਼ੀ ਇੱਸਾ(1763-1827) ਅਨੁਵਾਦ: ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ

ਢੱਠੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਹੜੇ

ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਫਲ਼ਿਆ –

ਕਦੇ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ ਏਥੇ

ਸ਼ਿਕੀ ਮਾਸਾਓਕਾ(1867-1902)

ਸੋਚਾਂ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ‘ਚ

ਜਾਣਾ ਹੈ ਮੈਂ ?

ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ ਹਵਾ

ਸਾਨਤੋਕਾ ਤਾਨੇਦਾ (1882-1940)

ਭਾਰੀ ਗੱਡੀ ਨੇ

ਸਾਰੀ ਸੜਕ ਹਿਲਾਈ…

ਇੱਕੋ ਤਿੱਤਲੀ ਨੂੰ ਜਗਾਕੇ

ਕੁਰੋਯਾਂਗੀ ਸ਼ੋਹਾ (1727-1771)

ਬਗਲਾ ਠੁੰਗਾਂ ਮਾਰੇ

ਜਦ ਤਕ ਖਿੰਡ ਨਾ ਜਾਵੇ …

ਪਾਣੀ ਉਤਲਾ ਚੰਨ

ਜ਼ੂਈਰੀਯੂ (1548-1628)

45.274370 -75.743072
ਫਰਵਰੀ 2023
ਸੋਮ ਮੰਗਲਃ ਬੁੱਧ ਵੀਰਃ ਸ਼ੁੱਕਰ ਸ਼ਨੀਃ ਐਤਃ
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728  
« ਮਈ    

ਖੋਜ

ਟਿੱਪਣੀਆਂ

ਰਾਗ ਭੁਪਾਲੀ 'ਤੇ sandra stephenson
… 'ਤੇ ਨਵ ਕਵੀ
ਕੁੜੀ کُڑٰی 'ਤੇ dalvirgill
ਰੋਸ਼ਨੀ 'ਤੇ dalvirgill
ਦਲਵੀਰ ਗਿੱਲ ਦੇ 50 ਹਾਇਕੂ 'ਤੇ dalvirgill
ਦਲਵੀਰ ਗਿੱਲ ਦੇ 50 ਹਾਇਕੂ 'ਤੇ dalvirgill

Blog Stats

  • 279,125 hits

ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ

  • ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ (1)
  • ਅਨੁਵਾਦ (943)
  • ਅਪੀਲ (2)
  • ਅਮਨ (23)
  • ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ ਟਿਵਾਣਾ (1)
  • ਅਮਰੀਕਾ/USA (474)
    • ਅਨੀਤਾ ਵਿਰਜ਼ਿਲ/Anita Virgil (5)
    • ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਡੈਮਿੰਗ/kristen Deming (1)
    • ਗੈਰੀ ਸਨਾਈਡਰ/Gary Snyder (1)
    • ਜੇਮਜ਼ ਹੈਕਿੱਟ/James Hackett (2)
    • ਜੈਕ ਕੇਰਾਓਕ/Jack Kerouac (3)
    • ਜੌਨ ਬਰੈਂਡੀ/John Brandi (254)
    • ਜੌਨ ਵਿਲਜ਼/John Wills (1)
    • ਨਿੱਕ ਵਰਜਿਲਿਓ Nick Virgilio (16)
    • ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਡੋਨੇਗਨ/Patricia Donegan (3)
    • ਫੋਸਟਰ ਜਿਉਅਲ/Foster Jewell (1)
    • ਫੌਰੈੱਸਟਰ/Stanford Forrester (4)
    • ਮਾਈਕਲ ਡਾਇਲਨ ਵੈੱਲਚ/Michael Dylan Welch (4)
    • ਰੇਮੰਡ ਰੋਜ਼ਲਾਇਪ/Raymond Roseliep (1)
    • ਰੌਬਰਟ ਸਪਿੱਸ/Robert Spiess (1)
    • ਲੀਰੋਆਏ ਕੈਂਟਰਮੈਨ/Leroy Kanterman (1)
    • ਸਟੀਵ ਸੈਨਫੀਲਡ/Steve Sanfield (2)
    • ਸਿੱਡ ਕੌਰਮੈਨ/Cid Corman (1)
    • ਹੈਨਰੀ ਥੌਰਿਉ/Henry Thoreau (1)
    • ੲੈਲੀਜ਼ਾਬੈੱਥ ਸੀਅਰਲੇ ਲੈਂਬ/Elizabeth Searle Lamb (18)
  • ਅਰੋੜਾ ਗੀਤ (5)
  • ਅੰਮੀ (4)
  • ਆਡੰਬਰ (1)
  • ਆਲ੍ਹਣਾ (1)
  • ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ (109)
  • ਆਸਥਾ (1)
  • ਇਟਲੀ/Italy (14)
    • ਆਂਡਰੇ ਚੈਕਨ/Andrea Cecon (7)
    • ਵਲੇਰੀਆ ਸਿਮੋਨੋਵਾ-ਚੈਕਨ/Valeria Simonova-Cecon (3)
  • ਇੰਗਲੈਂਡ/England (11)
  • ਉਪਦੇਸ਼ (1)
  • ਕਰਮ ਕਾਂਡ (1)
  • ਕੁਦਰਤ/Nature (2,850)
    • ਅਕਾਸ/ਅੰਬਰ/ਅਸਮਾਨ (14)
    • ਖੁਸਬੋ/smell (18)
    • ਖੂਹ (7)
    • ਚੰਨ (103)
    • ਜੀਵ-ਜੰਤ (240)
    • ਜੁਗਨੂੰ (28)
    • ਜੰਗਲ (3)
    • ਝਰਨਾ (6)
    • ਝੀਲ (14)
    • ਝੱਖੜ (27)
    • ਤਰੇਲ (23)
    • ਤਾਰੇ (30)
    • ਤਿਤਲੀ (27)
    • ਦਰਿਆ (55)
    • ਧੁੰਦ (14)
    • ਪਰਛਾਵਾਂ (25)
    • ਪਸ਼ੂ (32)
    • ਪਹਾੜ (26)
    • ਪਾਣੀ (19)
    • ਪੀਂਘ (1)
    • ਪੰਛੀ (348)
      • ਬੋਟ (8)
    • ਪੱਤਾ (45)
    • ਫਲ (28)
    • ਫਸਲ (57)
    • ਫੁੱਲ (166)
    • ਬਰਫੀਲਾ ਝੱਖੜ/Blizzard (5)
    • ਬਿਰਖ (253)
    • ਬੱਦਲ਼ (97)
    • ਰਾਤ (58)
    • ਰੇਤ (20)
    • ਵਰਖਾ (179)
    • ਵਾਤਾਵਰਣ (102)
    • ਵੇਲ ਬੂਟੇ (50)
    • ਸਾਗਰ (38)
    • ਸੁੰਦਰਤਾ (30)
    • ਸੂਰਜ (93)
    • ਹਵਾ (102)
  • ਕੈਨੇਡਾ/Canada (425)
    • ਗਰੈਂਟ ਡੀ ਸੈਵੇਜ਼/Grant D Savage (1)
    • ਡੈਵਰ ਡਾਹਲ (1)
    • ਨਿੱਕ ਐਵਿਸ (1)
    • ਪਰਲ ਪੀਅਰੀ/Pearl Pirie (2)
    • ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਬੈਨੇਡਿਕਟ (1)
    • ਬੈੱਥ ਸਕੈਲਾ/Beth Skala (1)
    • ਮਾਮਾਤਾ ਨਿਓਗੀ-ਨਾਕਰਾ/Mamata Niyogi-nakra (1)
    • ਰੌਡ ਵਿਲਮੌਂਟ/Rod Willmont (1)
    • ਸਟੀਫਨ ਐਡਿੱਸ (1)
  • ਕੋਇਲ (1)
  • ਗੁਰਦੀਪ ਬਿੱਲਾ (1)
  • ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (6)
  • ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿਧੂ (1)
  • ਗੁਲਾਬ (1)
  • ਘਾਹ (1)
  • ਚਰਖਾ (1)
  • ਚਾਅ (1)
  • ਛਬੀਲ (5)
  • ਜਗਤਾਰ ਲਾਡੀ (1)
  • ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਢੁਡੀਕੇ (3)
  • ਜਸ਼ਨ/celebrations (16)
  • ਜਸ ਕੌਰ ਮੁੰਡੀ (2)
  • ਜਾਇਦਾਦ (1)
  • ਜਾਪਾਨ/Japan (195)
    • ਇੱਸਾ/Issa(1763-1827) (47)
    • ਕਾਇਓਤਾਇ/Kyotai(1732-92) (1)
    • ਕਾਇਓਰਿਕੂ/Kyoriku (1656-1715) (2)
    • ਕਾਜ਼ੂਓ ਤਾਕਾਗੀ (1)
    • ਕਿਟੋ/kito (1741-89) (1)
    • ਕੀਕਾਕੂ/Kikaku (1661-1707) (1)
    • ਕੇਆਈਸੈਂਜਿਨ/Keisanjin (1)
    • ਕੋਜੀ/Koji (1)
    • ਗੋਮੇਈ/Gomei (1)
    • ਚਿਓ-ਜੋ/Chiyo-jo (1)
    • ਤੀਆਈਜੋ ਨਾਕਾਮੂਰਾ/Teijo Nakamura (1)
    • ਤੇਈਸ਼ਿਤਸੂ/Teishitsu (1610-1673) (1)
    • ਨਾਤਸੁਮੇ ਸੋਸੇਕੀ/Natsume Soseki (1867-1916) (1)
    • ਬਾਸ਼ੋ/Basho (1644-1694) (20)
    • ਬੂਸੋਨ/Buson(1715-1783) (28)
    • ਬੋਂਚੋ/Boncho( ? – 1714) (1)
    • ਯਾਚੋ/Yacho (1)
    • ਰਯੂਸੂਈ (1)
    • ਸ਼ਾਈਸ਼ੋਸ਼ੀ/Shishoshi(1866-1928) (1)
    • ਸ਼ੀਗੇਯੋਰੀ/Shigeyori (1602-80) (1)
    • ਸ਼ੋ-ਯੂ/SHO-U (1)
    • ਸ਼ਿਕੀ/Shiki(1866-1902) (20)
    • ਸਾਨਤੋਕਾ ਤਾਨੇਦਾ/Santoka Taneda (4)
    • ਸਾਨੋ ਰਾਇਓਟਾ/Sano Ryota (1890-1954) (1)
    • ਸੇਇਫੂ-ਜੋ Seifu-jo(1731-1814) (1)
    • ਸੈਨਪੂ/Sanpu(1647-1732) (1)
    • ੳਜ਼ਾਕੀ ਹੋਸਾਈ (1)
    • Haritsu (1865-1944) (1)
  • ਜਿੰਦ ਬਡਾਲੀ (1)
  • ਜੀਵਨ/Life (3,915)
    • ਅਡੰਬਰ (40)
    • ਅਮਲੀ (4)
    • ਖ਼ਤ (34)
    • ਖਿਡੌਣੇ (6)
    • ਖੇਡਾ (15)
    • ਗਹਿਣੇ (50)
    • ਗ਼ਮ (grief) (28)
    • ਘਰ (25)
    • ਛੜੇ (11)
    • ਜਵਾਨੀ (7)
    • ਤਕਨੀਕੀ (27)
    • ਤਸਵੀਰ / ਫੋਟੋ (7)
    • ਤੀਆਂ (2)
    • ਦੁਨਿਆਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ (384)
      • ਜੇਠ (5)
      • ਦਾਦੀ (14)
      • ਦੋਸਤੀ (friendship) (9)
      • ਧੀ (32)
      • ਨੂੰਹ (9)
      • ਪਤੀ /ਪਤਨੀ (7)
      • ਬਾਪੂ (46)
      • ਭਾਬੀ (5)
      • ਭੈਣ (10)
      • ਮਾਂ (74)
      • ਮਾਪੇ (8)
      • ਮਾਹੀ (27)
      • ਸੱਸ (8)
    • ਧੰਦੇ (109)
    • ਨਵ ਵਿਆਹੀ (10)
    • ਨਸ਼ੇ (8)
    • ਪਰਵਾਸ (62)
    • ਪਿਆਰ (92)
    • ਬਚਪਨ (101)
    • ਬਸਤਰ (49)
    • ਬੁਢਾਪਾ (44)
    • ਭੋਜਨ (42)
    • ਮੌਤ (19)
    • ਯਾਦਾਂ (40)
    • ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ (66)
    • ਰੱਖੜੀ (17)
    • ਵਿਆਹ (38)
    • ਵਿਵਹਾਰ (104)
    • ਸੰਗੀਤ (48)
    • ਹਾਰ-ਸਿੰਗਾਰ (29)
  • ਡਾਈ (1)
  • ਤਾਜ ਮਹਿਲ (1)
  • ਤਾਨਕਾ (24)
  • ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ (1)
  • ਤੰਦੂਰ (8)
  • ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਖਰੌਡ (11)
  • ਦਰਵਾਜ਼ਾ (1)
  • ਦਹਿਸ਼ਤ (1)
  • ਦੁਖਾਂਤ (1)
  • ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ (1)
  • ਧਰਮ/Religion (182)
    • ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ (22)
  • ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੌਰ (1)
  • ਨਾਟਾਲਿਆ ਰੁਡੀਚੇਵ/Natalia Rudychev (1)
  • ਨਾਰਵੇ (6)
  • ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ (4)
  • ਨਿਵਰਗੀ/Uncategorized (110)
  • ਪਟਾਰੀ (17)
  • ਪਰਦੇਸ (6)
  • ਪਾਕਿਸਤਾਨ (9)
    • ਕ਼ਮਰ ਉਜ਼ ਜ਼ਮਾਨ (1)
  • ਪੁੰਨਿਆਂ ਦਾ ਚੰਨ (1)
  • ਪੂਜਾ (1)
  • ਪੈੜ (1)
  • ਪੋਲੈਂਡ (1)
  • ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ / Pollution (1)
  • ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ (1)
  • ਪੰਜਾਬ/Punjab (1,054)
    • ਪਿੰਡ (172)
    • ਮਾਨਸਾ (48)
    • ਲੋਕਬਾਣੀ (2)
  • ਫੁਲਕਾਰੀ (2)
  • ਬਹਾਰ (1)
  • ਬਾਇਓ-ਡਾਟਾ (1)
  • ਬਿੰਬਾਵਲੀ (imagery) (54)
    • ਛੋਹ ਬਿੰਬ (Kinaesthetic/touch) (7)
    • ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬਿੰਬ (Visual-Seeing) (47)
    • ਸ਼ਰਵਣ ਬਿੰਬ (Auditory-Listening) (15)
    • ਸੁਆਦ ਬਿੰਬ (Gustatory-Taste) (1)
  • ਬ੍ਮਲਜੀਤ ਮਾਨ (1)
  • ਬ੍ਮ੍ਲਜੀਤ ਮਾਨ (1)
  • ਬੱਚੇ/Children (117)
  • ਭਗਤ (1)
  • ਭਾਰਤ/India (142)
    • ਤਿਓਹਾਰ (37)
      • ਦਿਵਾਲੀ (26)
    • ਹਿੰਦੀ/Hindi (48)
      • ਆਲੋਕਧਨਵਾ /alokdhanwa (1)
      • ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਤਲਵਾਰ (2)
      • ਸੁਰਿੰਦਰ ਵਰਮਾ (1)
  • ਭੂਚਾਲ (12)
  • ਭੰਵਰਾ (1)
  • ਮਾਂ ਦਿਵਸ (2)
  • ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ (1)
  • ਮੌਸਮ (1)
  • ਯੂਨਾਨ/Greece (2)
    • ਜੌਨ ਪੈਟੀਲਿਸ/John Patilis (1)
    • ਸੋਫੀਆ ਕੈਰੀਪੀਡਿਸ/Sophia Karipidis (1)
  • ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਜਟਾਣਾ (3)
  • ਰਾਜਵੰਤ ਬਾਜਵਾ (1)
  • ਰੁੱਤਾਂ/Seasons (684)
    • ਗਰਮੀ/Summer (138)
    • ਨਵਾਂ ਸਾਲ (16)
    • ਪਤਝੜ/Autumn (161)
    • ਬਰਖਾ/Rainy Season (115)
    • ਬਸੰਤ/Spring (65)
    • ਸਿਆਲ/Winter (188)
  • ਰੋਸ (1)
  • ਲੇਖਕ (5,594)
    • Angelee Devdhar ਅੰਜਲਿ ਦੇਵਧਰ (19)
    • ਅਕਬਰ ਸਿੰਘ (2)
    • ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ (4)
    • ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਕਾ ਘੱਗਾ (2)
    • ਅਨੂਪ ਬਾਬਰਾ (26)
    • ਅਨੂਪਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ (5)
    • ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ (1)
    • ਅਮਨਦੀਪ ਧਾਲੀਵਾਲ (1)
    • ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਪੰਨੂ (6)
    • ਅਮਰ ਢੀਂਡਸਾ (1)
    • ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ (5)
    • ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ (21)
    • ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ (403)
    • ਅਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (96)
    • ਅਮਰਿੰਦਰ ਟਿਵਾਣਾ (2)
    • ਅਮਰੀਕ ਗਾਫ਼ਿਲ (1)
    • ਅਮਿਤ ਸ਼ਰਮਾ (10)
    • ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਾਲ ਸਿੰਘ (1)
    • ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ (182)
    • ਅਵਨਿੰਦਰ ਮਾਂਗਟ (30)
    • ਅਵਨੀਤ ਕੌਰ (3)
    • ਅਵੀ ਜਸਵਾਲ (65)
    • ਅਸ਼ੋਕ ਆਨਨ/ashok anan (1)
    • ਅੰਬਰੀਸ਼ (68)
    • ਇਕਬਾਲ ਭਾਮ (11)
    • ਇਕ਼ਬਾਲ ਦੀਪ (2)
    • ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ (71)
    • ਇੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧਰ (1)
    • ਇੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੜ (2)
    • ਉਮੇਸ਼ ਘਈ (3)
    • ਏ. ਥਿਆਗਰਾਜਨ (1)
    • ਓਂਕਾਰ ਸਿੱਧੂ (4)
    • ਕਮਲ ਸੇਖੋਂ (6)
    • ਕਮਲਜੀਤ ਮਾਂਗਟ (19)
    • ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ (1)
    • ਕਰਮਜੀਤ ਭੱਠਲ਼ (1)
    • ਕਰਮਜੀਤ ਸਮਰਾ (6)
    • ਕਰਿਸ਼ ਨਿਰੰਕਾਰੀ (1)
    • ਕਲੀਮ ਜਫ਼਼ਰ ਬਦੇਸ਼ਾ (21)
    • ਕਵਲਦੀਪ ਸਿੰਘ (6)
    • ਕ਼ਮਰ ਉਜ਼ ਜ਼ਮਾਨ (7)
    • ਕਾਜਲ ਗਰਗ (1)
    • ਕਾਲਾ ਰਮੇਸ਼ (1)
    • ਕਾਲਿਮ / Kalim Bandaicha (6)
    • ਕੁਲਜੀਤ ਖੋਸਾ (1)
    • ਕੁਲਜੀਤ ਬਰਾੜ (5)
    • ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ (83)
    • ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (1)
    • ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੰਜੂਆ (1)
    • ਕੁਲਦੀਪ ਸਰੀਨ (6)
    • ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ (14)
    • ਕੁਲਪ੍ਰੀਤ ਬਡਿਆਲ (36)
    • ਕੁਲਵੀਰ ਗਿੱਲ (1)
    • ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (1)
    • ਕੰਵਲ ਸਿੱਧੂ (3)
    • ਕੰਵਲਜੀਤ ਹਰੀ ਨੌ (2)
    • ਗਗਨਦੀਪ ਬਦੇਸ਼ਾ (1)
    • ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (1)
    • ਗੀਤ ਅਰੋੜਾ (55)
    • ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ (2)
    • ਗੁਮਨਾਮ/Anonymous (3)
    • ਗੁਰਚਰਨ (4)
    • ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ (1)
    • ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ (3)
    • ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਮਾਂਗਟ (1)
    • ਗੁਰਜੀਤ ਗਿੱਲ (1)
    • ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (2)
    • ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੰਦੀਵਾਲ (2)
    • ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ (2)
    • ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ (2)
    • ਗੁਰਨਾਮ ਗੌਂਦਾਰਾ (4)
    • ਗੁਰਨੈਬ ਮਘਾਣੀਆ (35)
    • ਗੁਰਪਰੀਤ ਗਿੱਲ (10)
    • ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ (109)
    • ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਮਾਨ (3)
    • ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋ (4)
    • ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਫਤਿਹਪੁਰ (1)
    • ਗੁਰਬਾਜ ਛੀਨਾ (5)
    • ਗੁਰਮੀਤ ਗੀਤਾ (1)
    • ਗੁਰਮੀਤ ਸੰਧੂ (243)
    • ਗੁਰਮੁਖ ਧਿਮਾਣ (2)
    • ਗੁਰਮੁਖ ਭੰਦੋਹਲ ਰਾਈਏਵਾਲ (51)
    • ਗੁਰਮੇਲ ਬਦੇਸ਼ਾ (12)
    • ਗੁਰਲਾਭ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ (2)
    • ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ (56)
    • ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਕੌਰ (1)
    • ਗੁਰਿੰਦਰ ਮਾਨ (3)
    • ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (1)
    • ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ (3)
    • ਗੁਰਿੰਦਰ ਸੈਣੀ (1)
    • ਗੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (123)
    • ਗੱਗੂ ਬਰਾੜ (1)
    • ਚਰਨ ਗਿੱਲ (95)
    • ਚਰਨਜੀਤ ਜੈਤੋਂ (2)
    • ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (3)
    • ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਹਰਾਂ (2)
    • ਚਿਤਰਾ ਰਾਜਅੱਪਾ/chitra rajappa (1)
    • ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸੁਨੇਜਾ (3)
    • ਜਗਜੀਤ ਵਾਲੀਆ (1)
    • ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ (10)
    • ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ (72)
    • ਜਗਤਾਰ ਲਾਡੀ (18)
    • ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਔ਼ਲਖ ਮੀਰਪੁਰੀ (4)
    • ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ (16)
    • ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ (13)
    • ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ (18)
    • ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨਾਰਵੇ (90)
    • ਜਤਿੰਦਰ ਔਲਖ (2)
    • ਜਤਿੰਦਰ ਕੌਰ (8)
    • ਜਤਿੰਦਰ ਲਸਾੜਾ (7)
    • ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ (3)
    • ਜਸਕਰਨ ਬਰਾੜ (1)
    • ਜਸਦੀਪ ਸਿੰਘ (51)
    • ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਪਰਹਾਰ (7)
    • ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ (1)
    • ਜਸਮੇਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲ (1)
    • ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (33)
    • ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫ਼ਰ (9)
    • ਜ਼ਿੱਮੀ ਭੁੱਲਰ (1)
    • ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ (2)
    • ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸੰਧੂ (1)
    • ਜੀਵਨ ਪਾਲ (4)
    • ਜੁਗਨੂੰ ਸੇਠ (8)
    • ਜੈਗ ਗੁੱਡਡੂ (1)
    • ਜੋਨੀ ਜੱਬੋਵਾਲ (1)
    • ਜੌੜਾ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ (1)
    • ਜੱਸ ਪ੍ਰੀਤ (1)
    • ਡਿਮਪੀ ਸਿੱਧੂ (5)
    • ਡਿੰਪਲ ਅਰੋੜਾ (1)
    • ਡਿੰਪੀ ਸਿੱਧੂ (1)
    • ਤਨਵੀਰ (1)
    • ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾਂ (1)
    • ਤਿਸਜੋਤ (41)
    • ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (5)
    • ਤੇਜਿੰਦਰ ਸੋਹੀ (36)
    • ਤੇਜੀ ਬੇਨੀਪਾਲ (114)
    • ਤ੍ਰੈਲੋਚਣ ਲੋਚੀ (5)
    • ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ (224)
    • ਦਲਜੀਤ ਗਿੱਲ (6)
    • ਦਲਵੀਰ ਗਿੱਲ (37)
    • ਦਲਵੀਰ ਭੁੱਲਰ (1)
    • ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ (15)
    • ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ (2)
    • ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਠਕ 'ਰੂਬਲ' (25)
    • ਦਵਿੰਦਰ ਪੂਨੀਆ (100)
    • ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਚਾਹਲ (3)
    • ਦਿਲਰਾਜ ਕੌਰ (3)
    • ਦੀਪ ਨਿਰਮੋਹੀ (2)
    • ਦੀਪ ਵੜੈਚ (4)
    • ਦੀਪ ਸੋਹਾਜ (1)
    • ਦੀਪਕ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ (2)
    • ਦੀਪੀ ਸੈਰ (45)
    • ਦੀਪੀ ਸੰਧੂ (75)
    • ਦੇਵਨੀਤ (1)
    • ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ (3)
    • ਧੀਦੋ ਗਿੱਲ (12)
    • ਨਰਿੰਦਰ ਰਾਏ (1)
    • ਨਰਿੰਦਰ ਸੰਧੂ (1)
    • ਨਵ ਧੀਰੀ (1)
    • ਨਵਦੀਪ ਗਰੇਵਾਲ (12)
    • ਨਵਦੀਪ ਝੁਨੀਰ (1)
    • ਨਵਨੀਤ ਪੰਨੂੰ (2)
    • ਨਵੀ ਸਿੱਧੂ (1)
    • ਨਿਮਾਨਾ (1)
    • ਨਿਰਮਲ ਧੋਟ (1)
    • ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲੋਟੇ (2)
    • ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ (25)
    • ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਧੌਂਸੀ (19)
    • ਪਰਮਜੀਤ ਕੱਟੂ (2)
    • ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ (6)
    • ਪਰਮਿੰਦਰ ਜੱਸਲ (8)
    • ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ੀਜ਼ (2)
    • ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ (4)
    • ਪਰਮੈਂਦੇ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (1)
    • ਪਰਾਗ ਰਾਜ ਸਿੰਗਲਾ (12)
    • ਪਵੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (1)
    • ਪਾਲਾ ਕੰਗ (2)
    • ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਕੁਦੌਵਾਲ (7)
    • ਪੁਰਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ (1)
    • ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬੈਂਸ (8)
    • ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਛੀ (23)
    • ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (15)
    • ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ (1)
    • ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ (1)
    • ਪ੍ਰੀਤ ਰਾਜਪਾਲ (5)
    • ਪ੍ਰੀਤ ਰੰਧਾਵਾ (5)
    • ਪ੍ਰੇਮ ਮੈਨਨ (37)
    • ਬਮਲਜੀਤ ਮਾਨ (6)
    • ਬਰਜਿੰਦਰ ਢਿਲੋਂ (18)
    • ਬਲਜਿੰਦਰ ਜੌੜਕੀਆਂ (12)
    • ਬਲਜੀਤ ਪਾਲ ਸਿੰਘ (46)
    • ਬਲਰਾਜ ਚਹਿਲ (1)
    • ਬਲਰਾਜ ਚੀਮਾ (17)
    • ਬਲਵਿੰਦਰ ਚਹਿਲ (1)
    • ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (39)
    • ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ (1)
    • ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ (12)
    • ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮਿਨਹਾਸ (1)
    • ਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (1)
    • ਬਿੰਨੀ ਚਾਹਲ (1)
    • ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਵਾਕਿਫ਼ (2)
    • ਬੰਟੀ ਵਾਲੀਆ (4)
    • ਭੁਪਿੰਦਰ ਪੱਨੇਵਾਲੀਆ (4)
    • ਮਜ਼ਹਰ ਖਾਨ (10)
    • ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ (3)
    • ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਤ੍ਰਿਕ (11)
    • ਮਨਦੀਪ ਐਸ ਗਿੱਲ (1)
    • ਮਨਦੀਪ ਗੋਲਡੀ (1)
    • ਮਨਦੀਪ ਢੁਡੀਕੇ (1)
    • ਮਨਦੀਪ ਮਾਨ (61)
    • ਮਨਦੀਪ ਸਿੱਧੂ (4)
    • ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ (1)
    • ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਠ (1)
    • ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਰਾਏ (2)
    • ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ (2)
    • ਮਨਵੀਰ ਸੰਧੂ (1)
    • ਮਨੀ ਸਿੱਧੂ (1)
    • ਮਨੂੰ ਕਾਂਤ (1)
    • ਮਲਕੀਤ ਭੰਗੂ (1)
    • ਮਹਾਂਦੇਵ ਸਿੰਘ (4)
    • ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ (3)
    • ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ (18)
    • ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ (4)
    • ਮਹਿੰਦਰ ਰਿਸਮ (11)
    • ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (2)
    • ਮਹਿੰਦਰਦੀਪ ਗਰੇਵਾਲ (3)
    • ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਬੱਬੀ (6)
    • ਮਿੰਨਾ ਸਿੰਘ (1)
    • ਮਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਾ (50)
    • ਮੀਤ ਅਨਮੋਲ (1)
    • ਮੀਨੂੰ ਸਮੱਘ ਢਿਲੋਂ (1)
    • ਮੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ (2)
    • ਮੋਹਨ ਗਿੱਲ (17)
    • ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ (1)
    • ਰਘਬੀਰ ਦੇਵਗਨ (103)
    • ਰਚਨਾ ਸਿੱਧੂ (2)
    • ਰਜਨੀਸ਼ ਗੋਇਲ (1)
    • ਰਜਵੰਤ ਬਾਜਵਾ (5)
    • ਰਜਵੰਤ ਸਿਧੂ (6)
    • ਰਣਜੀਤ ਦੇਵਗਣ (4)
    • ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਾ (111)
    • ਰਣਜੀਤ ਸੰਧੂ (1)
    • ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ (5)
    • ਰਮਨਜੀਤ ਵਿਰਕ (2)
    • ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (3)
    • ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ (30)
    • ਰਾਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ (2)
    • ਰਾਜ (11)
    • ਰਾਜ ਕਾਹਲੋਂ (7)
    • ਰਾਜ ਕੌਰ (7)
    • ਰਾਜ ਸੰਧੂ (1)
    • ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ (1)
    • ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (13)
    • ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁੱਮਣ (61)
    • ਰਾਜੇਸ਼ ਮੂੰਗਾ (2)
    • ਰਾਣੀ ਬਰਾੜ (10)
    • ਰਾਹੁਲ ਕਟਾਹਰੀ (9)
    • ਰਾਹੁਲ ਦੇਵਗਨ (1)
    • ਰਿਦਮ ਕੌਰ (26)
    • ਰਿੰਕੂ ਸੈਣੀ ਰਵਿੰਦਰ (1)
    • ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ (3)
    • ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਦਰਾ (9)
    • ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ (5)
    • ਰੋਜ਼ੀ ਮਾਨ (78)
    • ਲਖਵਿੰਦਰ ਸ਼ਰੀਂਹ ਵਾਲਾ (10)
    • ਲਵਤਾਰ ਸਿੰਘ (46)
    • ਲਾਲੀ ਕੋਹਾਲਵੀ (9)
    • ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ (5)
    • ਵਰਿੰਦਰ ਬੇਨੀਪਾਲ (2)
    • ਵਰਿੰਦਰ ਮਹਿਤਾ (1)
    • ਵਰਿੰਦਰ ਸ਼ੈਲੀ (3)
    • ਵਿਕਰਾਂਤ ਸਿੰਘ (1)
    • ਵਿਕੀ ਸੰਧੂ (10)
    • ਵਿਵੇਕ ਭਾਰਦਵਾਜ 'ਬੋਪਾਰਾਏ' (1)
    • ਵਿੱਕੀ ਮਾਨ (3)
    • ਵਿੱਕੀ ਸੰਧੂ (13)
    • ਸ਼ਾਹਿਦਾ ਸ਼ਾਹ (1)
    • ਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦ (2)
    • ਸ਼ੁਮਿਤਾ ਦੀਦੀ ਸੰਧੂ (1)
    • ਸਖੀ ਕੌਰ (3)
    • ਸਤਨਾਮ ਖੀਵਾ (1)
    • ਸਤਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ (1)
    • ਸਤਵਿੰਦਰ ਗਿੱਲ (18)
    • ਸਤਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (26)
    • ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਸੋਹਲ (1)
    • ਸਪਨਾ ਬਾਂਸਲ (1)
    • ਸਰਦਾਰ ਧਾਮੀ (21)
    • ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ (51)
    • ਸਰਬਜੋਤ ਸਿੰਘ ਬਹਿਲ (51)
    • ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ (44)
    • ਸਹਿਜਪ੍ਰੀਤ ਮਾਂਗਟ (34)
    • ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸੰਧੂ (1)
    • ਸਾਬੀ ਨਾਹਲ (12)
    • ਸਾਮਾਨੇਹ ਹੁਸੈਨੀ ਜ਼ਾਫਰਾਨੀ (7)
    • ਸਿਧਾਰਥ ਆਰਟਿਸਟ (8)
    • ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਵਾਲੀਆ (2)
    • ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਤਰਾ (1)
    • ਸੁਖਦੇਵ ਨਡਾਲੋਂ (1)
    • ਸੁਖਨੈਬ ਸਿੱਧੂ (1)
    • ਸੁਖਬੀਰ ਸਰਾ (1)
    • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਜੂਤਲਾ (4)
    • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਦਾਤੇਵਾਸ (1)
    • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਬਾਜਵਾ (1)
    • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ (1)
    • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ (41)
    • ਸੁਖਵੀਰ ਕੌਰ ਢਿਲੋਂ (2)
    • ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਢੇਸੀ (2)
    • ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਏ (3)
    • ਸੁਧੀਰ ਕੁਸ਼ਵਾਹ (1)
    • ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ (4)
    • ਸੁਮਿਤ ਬਾਂਸਲ (1)
    • ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ (17)
    • ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ (16)
    • ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਹਵਾ (3)
    • ਸੁਰਮੀਤ ਮਾਵੀ (56)
    • ਸੁਰਮੇਲ ਕੌਰ (2)
    • ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ (1)
    • ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਪੇਰਾ (65)
    • ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਾਥੀ (42)
    • ਸੁਵੇਗ ਦਿਓਲ (49)
    • ਸੇਈਉਨ (1)
    • ਸੈਮ ਬਾਜਵਾ (6)
    • ਸੌਰਵ ਮੌਂਗਾ (1)
    • ਸੰਜੇ ਸਨਨ (130)
    • ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ (1)
    • ਸੰਦੀਪ ਧਨੋਆ (42)
    • ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ (8)
    • ਸੰਦੀਪ ਸੀਤਲ (36)
    • ਸੰਨੀ ਮਰਜਾਣਾ (1)
    • ਸੱਤਦੀਪ ਗਿੱਲ (3)
    • ਹਰਕੀ ਜਗਦੀਪ ਵਿਰਕ (7)
    • ਹਰਜੀਤ ਜਨੋਹਾ (24)
    • ਹਰਦਮ ਮਾਨ (2)
    • ਹਰਦੇਵ ਗਰੇਵਾਲ (1)
    • ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ (8)
    • ਹਰਲੀਨ ਸੋਨਾ (6)
    • ਹਰਵਿੰਦਰ ਤਤਲਾ (50)
    • ਹਰਵਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ (44)
    • ਹਰਵੀਰ ਸਿੰਘ (3)
    • ਹਰਸ਼ਪਿੰਦਰ (18)
    • ਹਰਿੰਦਰ ਅਨਜਾਣ (84)
    • ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਾਤਲਾ (13)
    • ਹੈਰੀ ਸਰੋਆ (1)
    • ਹੈਰੀ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ (1)
    • Umit Battal (1)
  • ਵਸੀਲਾ (1)
  • ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ (1)
  • ਸ਼ਗਨ (1)
  • ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ (1)
  • ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ شاہ مُکھی (8)
  • ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ (2)
  • ਸਲੋਵੈਨੀਆ/Slovenia (125)
    • ਅਲੈਂਕਾ ਜ਼ੋਰਮੈਨ/Alenka Zorman (35)
    • ਦਮਿਤਰ ਅਨਾਕੀਵ/Dimitar Anakiev (1)
    • ਪੌਲੋਨਾ ਓਬਲਾਕ/Polona Oblak (68)
    • ਬੋਰਟ ਜ਼ੁਪਾਂਚਿਚ/Borut Zupancic (14)
  • ਸਵੇਗ ਦਿਓਲ (1)
  • ਸਾਉਣ (1)
  • ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ (1)
  • ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ (1)
  • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਗੁਰਮ (1)
  • ਸੁਝਾ (31)
    • ਪਿੱਪਲ (10)
    • ਪੱਖੀ (11)
  • ਸੁਝਾ -prompt (1)
  • ਸੁਝਾਅ (68)
  • ਸੁਰਿਦਰ ਸਪੇਰਾ (1)
  • ਸੁਹਾਗ ਗੀਤ (1)
  • ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀ (1)
  • ਸੂਚਨਾ/Information (18)
    • ਅਰਦਾਸ (1)
    • ਜਾਣਕਾਰੀ (4)
  • ਸੂਝਾਅ (1)
  • ਸੇਨਰਿਊ (19)
  • ਸੈਮ ਯਦਾ ਕੱਨਾਰੋਜ਼ੀ/Sam Yada Nannarozzi (1)
  • ਸੰਗਰਾਂਦ (2)
  • ਹਰਕੀ ਵਿਰਕ (1)
  • ਹਰਜਿੰਦਰ ਢੀਂਡਸਾ (3)
  • ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ (1)
  • ਹਰਿਮੰਦਿਰ (1)
  • ਹਾਇਕੂ ਤਕਨੀਕ (1)
    • ਸੋਧ ਵਿਚਾਰ (1)
  • ਹਾਇਕੂ ਬਾਰੇ (13)
    • ਹਾਇਕੂ ਕੀ ਹੈ/What is haiku (2)
    • ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ (6)
  • ਹਾਇਗਾ/Haiga (549)
    • ਰਾਗ ਭੂਪਾਲੀ (1)
    • ਹਾਇਗਾ ਕੀ ਹੈ/What is Haiga (3)
    • ਹਾਇਗਾਧੁਨ (1)
  • ਹਾਇਗੀਤ (1)
  • ਹਾਇਬਨ/Haibun (27)
    • ਐੱਲ ਓ ਸੀ/L O C (3)
    • ਹਾਇਬਨ ਕੀ ਹੈ/What is Haibun? (1)
  • ਹਾਸ ਰਸ (13)
  • ਹੁਨਾਲ (1)
  • ਹੰਸ (1)
  • Children's Haiku/ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਾਇਕ (187)
    • ਅਵਨਿ (10)
    • ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਚਹਿਲ (2)
    • ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸਾ (1)
    • ਰਮਨਜੋਤ ਕੌਰ (2)
    • ਸਟੀਫਨ ਮਸੀਹ (1)
    • ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ (1)
    • ਸਨੋ ਸਾਦਗੀ (2)
    • ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ (1)
    • ਸੁਖਨ ਸੰਧੂ (1)
    • ਸੁਪ੍ਰੀਤ ਸੰਧੂ (12)
    • ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ (1)
    • ਸੰਜੀਤ ਸਿੰਘ (1)
  • France (2)
    • ਬਰੂਨੋ ਹਿਉਲਿਨ/Bruno Hulin (2)
  • حائیکو بارے (6)
    • کِشت ۔1 (3)
      • ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ (2)

ਪੁਰਾਲੇਖ

  • ਮਈ 2021 (5)
  • ਮਈ 2018 (4)
  • ਜਨਵਰੀ 2017 (1)
  • ਸਤੰਬਰ 2016 (6)
  • ਜੂਨ 2016 (1)
  • ਦਸੰਬਰ 2015 (9)
  • ਨਵੰਬਰ 2015 (12)
  • ਅਗਸਤ 2015 (10)
  • ਜੁਲਾਈ 2015 (6)
  • ਜੂਨ 2015 (36)
  • ਮਈ 2015 (70)
  • ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 (46)
  • ਦਸੰਬਰ 2013 (1)
  • ਸਤੰਬਰ 2013 (7)
  • ਅਗਸਤ 2013 (1)
  • ਜੁਲਾਈ 2013 (14)
  • ਜੂਨ 2013 (13)
  • ਮਈ 2013 (21)
  • ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 (4)
  • ਫਰਵਰੀ 2013 (3)
  • ਜਨਵਰੀ 2013 (32)
  • ਦਸੰਬਰ 2012 (18)
  • ਅਕਤੂਬਰ 2012 (135)
  • ਸਤੰਬਰ 2012 (241)
  • ਅਗਸਤ 2012 (487)
  • ਜੁਲਾਈ 2012 (379)
  • ਜੂਨ 2012 (160)
  • ਮਈ 2012 (144)
  • ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 (146)
  • ਮਾਰਚ 2012 (116)
  • ਫਰਵਰੀ 2012 (182)
  • ਜਨਵਰੀ 2012 (191)
  • ਦਸੰਬਰ 2011 (463)
  • ਨਵੰਬਰ 2011 (412)
  • ਅਕਤੂਬਰ 2011 (49)
  • ਸਤੰਬਰ 2011 (6)
  • ਅਗਸਤ 2011 (14)
  • ਜੁਲਾਈ 2011 (5)
  • ਜੂਨ 2011 (5)
  • ਮਈ 2011 (7)
  • ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 (23)
  • ਮਾਰਚ 2011 (42)
  • ਫਰਵਰੀ 2011 (28)
  • ਜਨਵਰੀ 2011 (70)
  • ਦਸੰਬਰ 2010 (57)
  • ਨਵੰਬਰ 2010 (22)
  • ਅਕਤੂਬਰ 2010 (72)
  • ਸਤੰਬਰ 2010 (101)
  • ਅਗਸਤ 2010 (146)
  • ਜੁਲਾਈ 2010 (135)
  • ਜੂਨ 2010 (129)
  • ਮਈ 2010 (153)
  • ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 (123)
  • ਮਾਰਚ 2010 (128)
  • ਫਰਵਰੀ 2010 (106)
  • ਜਨਵਰੀ 2010 (94)
  • ਦਸੰਬਰ 2009 (95)
  • ਨਵੰਬਰ 2009 (100)
  • ਅਕਤੂਬਰ 2009 (94)
  • ਸਤੰਬਰ 2009 (96)
  • ਅਗਸਤ 2009 (93)
  • ਜੁਲਾਈ 2009 (112)
  • ਜੂਨ 2009 (116)
  • ਮਈ 2009 (80)
  • ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 (92)
  • ਮਾਰਚ 2009 (82)
  • ਫਰਵਰੀ 2009 (95)
  • ਜਨਵਰੀ 2009 (107)
  • ਦਸੰਬਰ 2008 (74)
  • ਨਵੰਬਰ 2008 (91)
  • ਅਕਤੂਬਰ 2008 (61)
  • ਸਤੰਬਰ 2008 (35)
  • ਅਗਸਤ 2008 (37)
  • ਜੁਲਾਈ 2008 (47)
  • ਜੂਨ 2008 (1)
  • ਮਈ 2008 (34)
  • ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 (16)
  • ਮਾਰਚ 2008 (5)
  • ਫਰਵਰੀ 2008 (7)
  • ਜਨਵਰੀ 2008 (23)
  • ਦਸੰਬਰ 2007 (73)
  • ਨਵੰਬਰ 2007 (61)
  • ਅਕਤੂਬਰ 2007 (62)
  • ਸਤੰਬਰ 2007 (57)
  • ਅਗਸਤ 2007 (36)

Links

  • 'ਉਦਾਸੀ'-ਗੁਰਮੀਤ ਸੰਧੂ ਦਾ ਬਲਾਗ
  • A P N A
  • ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ
  • ਅਨਾਦ
  • ਅਨਾਮ
  • ਅਮਰਜੀਤ ਗਰੇਵਾਲ/Amarjit Grewal
  • ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ
  • ਅਲੈਂਕਾ/Alenka
  • ਆਰਸੀ
  • ਓ ਮੀਆਂ
  • ਕਾਗਜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ
  • ਕੰਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ
  • ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ
  • ਖਾਮੋਸ਼ ਸ਼ਬਦ
  • ਗਰਪ੍ਰੀਤ
  • ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬੀ
  • ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ
  • ਗੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
  • ਗੁਲਾਮ ਕਲਮ
  • ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਆਰਟ
  • ਚਿਤਰਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ
  • ਜਸਵੰਤ ਜਫ਼ਰ
  • ਜੁਗਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ
  • ਦਰਸ਼ਨ ਦਰਵੇਸ਼
  • ਦੌੜਦੀ ਹੋਈ ਸੋਚ
  • ਧੁੱਪ
  • ਨਾਦ
  • ਨਿਸੋਤ
  • ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ
  • ਪੁੰਗਰਦੇ ਹਰਫ਼
  • ਪੁੰਗਰਦੇ ਹਰਫ਼
  • ਪੋਲੋਨਾ ਓਬਲਾਕ/Polona Oblak
  • ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ
  • ਪੰਕਤੀ
  • ਪੰਜਾਬੀ ਖਬਰ
  • ਪੰਜਾਬੀ ਬਲਾਗ
  • ਪੰਜਾਬੀ ਮੁੰਡਾ
  • ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਹੜਾ
  • ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ
  • ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਿਮੀ
  • ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਥ
  • ਬਲਜੀਤ ਪਾਲ ਸਿੰਘ
  • ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂਵੇਂ
  • ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ
  • ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਬਲਾਗ
  • ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਚਿਨਾਰਥਲ ਕਲਾਂ
  • ਲਫਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪੁਲ਼
  • ਲਿਖਾਰੀ
  • ਵਤਨ/Watan
  • ਸ਼ਬਦ ਮੰਡਲ
  • ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ
  • ਸ਼ਮੀਲ
  • ਸਵਰਨ ਸਵੀ
  • ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਂਵੇਂ
  • ਸੀਤਲ ਅਲੰਕਾਰ
  • ਸੀਰਤ
  • ਸੁਖਿੰਦਰ
  • ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ
  • ਹਰਕੀਰਤ ਹਕ਼ੀਰ
  • ਹਾਇਕੂ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ 2009
  • ਹਾਇਕੂ ਦਰਪਨ
  • ਹਾਇਕੂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿੱਪੀ
  • ਹਾਇਗਾ ਪੰਜਾਬੀ
  • Pearl Pirie
  • Uddari/ਉਡਾਰੀ
  • WordPress.com
  • WordPress.org

Websites

  • A P N A

ਹਾਲੀਆ ਸੰਪਾਦਨਾਵਾਂ

  • ਖੁਸ਼ੀ
  • ਕਰੋਨਾ ਕਾਲ
  • ਉਡੀਕ
  • ਚੋਣਾਂ /Elections
  • ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰੰਗ

ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ

  • gurpreet
    • ਜੜ੍ਹਾਂ جڑھاں
    • ਕੇਸਰੀ ਫੁੱਲ کیسری پھلّ
  • ਸਾਥੀ ਟਿਵਾਣਾ
    • ਤੰਦੂਰ – 12
    • ਤੰਦੂਰ-5
  • Ranjit Singh Sra
    • ਟਾਵਰ ਦੀ ਬੱਤੀ
    • ਦੀਪਮਾਲਾ
  • ਰਜਿੰਦਰ ਘੁੰਮਣ
    • ਟੱਲੀ
    • ਚਿੜੀ
  • ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਪੇਰਾ
    • ਖੁਸ਼ੀ
    • ਕਰੋਨਾ ਕਾਲ
  • ਗੁਰਮੀਤ ਸੰਧੂ
    • ਬਚਾਓ
    • ਧੁੱਪ

ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ

  • ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ (1)
  • ਅਨੁਵਾਦ (943)
  • ਅਪੀਲ (2)
  • ਅਮਨ (23)
  • ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ ਟਿਵਾਣਾ (1)
  • ਅਮਰੀਕਾ/USA (474)
    • ਅਨੀਤਾ ਵਿਰਜ਼ਿਲ/Anita Virgil (5)
    • ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਡੈਮਿੰਗ/kristen Deming (1)
    • ਗੈਰੀ ਸਨਾਈਡਰ/Gary Snyder (1)
    • ਜੇਮਜ਼ ਹੈਕਿੱਟ/James Hackett (2)
    • ਜੈਕ ਕੇਰਾਓਕ/Jack Kerouac (3)
    • ਜੌਨ ਬਰੈਂਡੀ/John Brandi (254)
    • ਜੌਨ ਵਿਲਜ਼/John Wills (1)
    • ਨਿੱਕ ਵਰਜਿਲਿਓ Nick Virgilio (16)
    • ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਡੋਨੇਗਨ/Patricia Donegan (3)
    • ਫੋਸਟਰ ਜਿਉਅਲ/Foster Jewell (1)
    • ਫੌਰੈੱਸਟਰ/Stanford Forrester (4)
    • ਮਾਈਕਲ ਡਾਇਲਨ ਵੈੱਲਚ/Michael Dylan Welch (4)
    • ਰੇਮੰਡ ਰੋਜ਼ਲਾਇਪ/Raymond Roseliep (1)
    • ਰੌਬਰਟ ਸਪਿੱਸ/Robert Spiess (1)
    • ਲੀਰੋਆਏ ਕੈਂਟਰਮੈਨ/Leroy Kanterman (1)
    • ਸਟੀਵ ਸੈਨਫੀਲਡ/Steve Sanfield (2)
    • ਸਿੱਡ ਕੌਰਮੈਨ/Cid Corman (1)
    • ਹੈਨਰੀ ਥੌਰਿਉ/Henry Thoreau (1)
    • ੲੈਲੀਜ਼ਾਬੈੱਥ ਸੀਅਰਲੇ ਲੈਂਬ/Elizabeth Searle Lamb (18)
  • ਅਰੋੜਾ ਗੀਤ (5)
  • ਅੰਮੀ (4)
  • ਆਡੰਬਰ (1)
  • ਆਲ੍ਹਣਾ (1)
  • ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ (109)
  • ਆਸਥਾ (1)
  • ਇਟਲੀ/Italy (14)
    • ਆਂਡਰੇ ਚੈਕਨ/Andrea Cecon (7)
    • ਵਲੇਰੀਆ ਸਿਮੋਨੋਵਾ-ਚੈਕਨ/Valeria Simonova-Cecon (3)
  • ਇੰਗਲੈਂਡ/England (11)
  • ਉਪਦੇਸ਼ (1)
  • ਕਰਮ ਕਾਂਡ (1)
  • ਕੁਦਰਤ/Nature (2,850)
    • ਅਕਾਸ/ਅੰਬਰ/ਅਸਮਾਨ (14)
    • ਖੁਸਬੋ/smell (18)
    • ਖੂਹ (7)
    • ਚੰਨ (103)
    • ਜੀਵ-ਜੰਤ (240)
    • ਜੁਗਨੂੰ (28)
    • ਜੰਗਲ (3)
    • ਝਰਨਾ (6)
    • ਝੀਲ (14)
    • ਝੱਖੜ (27)
    • ਤਰੇਲ (23)
    • ਤਾਰੇ (30)
    • ਤਿਤਲੀ (27)
    • ਦਰਿਆ (55)
    • ਧੁੰਦ (14)
    • ਪਰਛਾਵਾਂ (25)
    • ਪਸ਼ੂ (32)
    • ਪਹਾੜ (26)
    • ਪਾਣੀ (19)
    • ਪੀਂਘ (1)
    • ਪੰਛੀ (348)
      • ਬੋਟ (8)
    • ਪੱਤਾ (45)
    • ਫਲ (28)
    • ਫਸਲ (57)
    • ਫੁੱਲ (166)
    • ਬਰਫੀਲਾ ਝੱਖੜ/Blizzard (5)
    • ਬਿਰਖ (253)
    • ਬੱਦਲ਼ (97)
    • ਰਾਤ (58)
    • ਰੇਤ (20)
    • ਵਰਖਾ (179)
    • ਵਾਤਾਵਰਣ (102)
    • ਵੇਲ ਬੂਟੇ (50)
    • ਸਾਗਰ (38)
    • ਸੁੰਦਰਤਾ (30)
    • ਸੂਰਜ (93)
    • ਹਵਾ (102)
  • ਕੈਨੇਡਾ/Canada (425)
    • ਗਰੈਂਟ ਡੀ ਸੈਵੇਜ਼/Grant D Savage (1)
    • ਡੈਵਰ ਡਾਹਲ (1)
    • ਨਿੱਕ ਐਵਿਸ (1)
    • ਪਰਲ ਪੀਅਰੀ/Pearl Pirie (2)
    • ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਬੈਨੇਡਿਕਟ (1)
    • ਬੈੱਥ ਸਕੈਲਾ/Beth Skala (1)
    • ਮਾਮਾਤਾ ਨਿਓਗੀ-ਨਾਕਰਾ/Mamata Niyogi-nakra (1)
    • ਰੌਡ ਵਿਲਮੌਂਟ/Rod Willmont (1)
    • ਸਟੀਫਨ ਐਡਿੱਸ (1)
  • ਕੋਇਲ (1)
  • ਗੁਰਦੀਪ ਬਿੱਲਾ (1)
  • ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (6)
  • ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿਧੂ (1)
  • ਗੁਲਾਬ (1)
  • ਘਾਹ (1)
  • ਚਰਖਾ (1)
  • ਚਾਅ (1)
  • ਛਬੀਲ (5)
  • ਜਗਤਾਰ ਲਾਡੀ (1)
  • ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਢੁਡੀਕੇ (3)
  • ਜਸ਼ਨ/celebrations (16)
  • ਜਸ ਕੌਰ ਮੁੰਡੀ (2)
  • ਜਾਇਦਾਦ (1)
  • ਜਾਪਾਨ/Japan (195)
    • ਇੱਸਾ/Issa(1763-1827) (47)
    • ਕਾਇਓਤਾਇ/Kyotai(1732-92) (1)
    • ਕਾਇਓਰਿਕੂ/Kyoriku (1656-1715) (2)
    • ਕਾਜ਼ੂਓ ਤਾਕਾਗੀ (1)
    • ਕਿਟੋ/kito (1741-89) (1)
    • ਕੀਕਾਕੂ/Kikaku (1661-1707) (1)
    • ਕੇਆਈਸੈਂਜਿਨ/Keisanjin (1)
    • ਕੋਜੀ/Koji (1)
    • ਗੋਮੇਈ/Gomei (1)
    • ਚਿਓ-ਜੋ/Chiyo-jo (1)
    • ਤੀਆਈਜੋ ਨਾਕਾਮੂਰਾ/Teijo Nakamura (1)
    • ਤੇਈਸ਼ਿਤਸੂ/Teishitsu (1610-1673) (1)
    • ਨਾਤਸੁਮੇ ਸੋਸੇਕੀ/Natsume Soseki (1867-1916) (1)
    • ਬਾਸ਼ੋ/Basho (1644-1694) (20)
    • ਬੂਸੋਨ/Buson(1715-1783) (28)
    • ਬੋਂਚੋ/Boncho( ? – 1714) (1)
    • ਯਾਚੋ/Yacho (1)
    • ਰਯੂਸੂਈ (1)
    • ਸ਼ਾਈਸ਼ੋਸ਼ੀ/Shishoshi(1866-1928) (1)
    • ਸ਼ੀਗੇਯੋਰੀ/Shigeyori (1602-80) (1)
    • ਸ਼ੋ-ਯੂ/SHO-U (1)
    • ਸ਼ਿਕੀ/Shiki(1866-1902) (20)
    • ਸਾਨਤੋਕਾ ਤਾਨੇਦਾ/Santoka Taneda (4)
    • ਸਾਨੋ ਰਾਇਓਟਾ/Sano Ryota (1890-1954) (1)
    • ਸੇਇਫੂ-ਜੋ Seifu-jo(1731-1814) (1)
    • ਸੈਨਪੂ/Sanpu(1647-1732) (1)
    • ੳਜ਼ਾਕੀ ਹੋਸਾਈ (1)
    • Haritsu (1865-1944) (1)
  • ਜਿੰਦ ਬਡਾਲੀ (1)
  • ਜੀਵਨ/Life (3,915)
    • ਅਡੰਬਰ (40)
    • ਅਮਲੀ (4)
    • ਖ਼ਤ (34)
    • ਖਿਡੌਣੇ (6)
    • ਖੇਡਾ (15)
    • ਗਹਿਣੇ (50)
    • ਗ਼ਮ (grief) (28)
    • ਘਰ (25)
    • ਛੜੇ (11)
    • ਜਵਾਨੀ (7)
    • ਤਕਨੀਕੀ (27)
    • ਤਸਵੀਰ / ਫੋਟੋ (7)
    • ਤੀਆਂ (2)
    • ਦੁਨਿਆਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ (384)
      • ਜੇਠ (5)
      • ਦਾਦੀ (14)
      • ਦੋਸਤੀ (friendship) (9)
      • ਧੀ (32)
      • ਨੂੰਹ (9)
      • ਪਤੀ /ਪਤਨੀ (7)
      • ਬਾਪੂ (46)
      • ਭਾਬੀ (5)
      • ਭੈਣ (10)
      • ਮਾਂ (74)
      • ਮਾਪੇ (8)
      • ਮਾਹੀ (27)
      • ਸੱਸ (8)
    • ਧੰਦੇ (109)
    • ਨਵ ਵਿਆਹੀ (10)
    • ਨਸ਼ੇ (8)
    • ਪਰਵਾਸ (62)
    • ਪਿਆਰ (92)
    • ਬਚਪਨ (101)
    • ਬਸਤਰ (49)
    • ਬੁਢਾਪਾ (44)
    • ਭੋਜਨ (42)
    • ਮੌਤ (19)
    • ਯਾਦਾਂ (40)
    • ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ (66)
    • ਰੱਖੜੀ (17)
    • ਵਿਆਹ (38)
    • ਵਿਵਹਾਰ (104)
    • ਸੰਗੀਤ (48)
    • ਹਾਰ-ਸਿੰਗਾਰ (29)
  • ਡਾਈ (1)
  • ਤਾਜ ਮਹਿਲ (1)
  • ਤਾਨਕਾ (24)
  • ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ (1)
  • ਤੰਦੂਰ (8)
  • ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਖਰੌਡ (11)
  • ਦਰਵਾਜ਼ਾ (1)
  • ਦਹਿਸ਼ਤ (1)
  • ਦੁਖਾਂਤ (1)
  • ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ (1)
  • ਧਰਮ/Religion (182)
    • ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ (22)
  • ਨਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਕੌਰ (1)
  • ਨਾਟਾਲਿਆ ਰੁਡੀਚੇਵ/Natalia Rudychev (1)
  • ਨਾਰਵੇ (6)
  • ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ (4)
  • ਨਿਵਰਗੀ/Uncategorized (110)
  • ਪਟਾਰੀ (17)
  • ਪਰਦੇਸ (6)
  • ਪਾਕਿਸਤਾਨ (9)
    • ਕ਼ਮਰ ਉਜ਼ ਜ਼ਮਾਨ (1)
  • ਪੁੰਨਿਆਂ ਦਾ ਚੰਨ (1)
  • ਪੂਜਾ (1)
  • ਪੈੜ (1)
  • ਪੋਲੈਂਡ (1)
  • ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ / Pollution (1)
  • ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ (1)
  • ਪੰਜਾਬ/Punjab (1,054)
    • ਪਿੰਡ (172)
    • ਮਾਨਸਾ (48)
    • ਲੋਕਬਾਣੀ (2)
  • ਫੁਲਕਾਰੀ (2)
  • ਬਹਾਰ (1)
  • ਬਾਇਓ-ਡਾਟਾ (1)
  • ਬਿੰਬਾਵਲੀ (imagery) (54)
    • ਛੋਹ ਬਿੰਬ (Kinaesthetic/touch) (7)
    • ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬਿੰਬ (Visual-Seeing) (47)
    • ਸ਼ਰਵਣ ਬਿੰਬ (Auditory-Listening) (15)
    • ਸੁਆਦ ਬਿੰਬ (Gustatory-Taste) (1)
  • ਬ੍ਮਲਜੀਤ ਮਾਨ (1)
  • ਬ੍ਮ੍ਲਜੀਤ ਮਾਨ (1)
  • ਬੱਚੇ/Children (117)
  • ਭਗਤ (1)
  • ਭਾਰਤ/India (142)
    • ਤਿਓਹਾਰ (37)
      • ਦਿਵਾਲੀ (26)
    • ਹਿੰਦੀ/Hindi (48)
      • ਆਲੋਕਧਨਵਾ /alokdhanwa (1)
      • ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਤਲਵਾਰ (2)
      • ਸੁਰਿੰਦਰ ਵਰਮਾ (1)
  • ਭੂਚਾਲ (12)
  • ਭੰਵਰਾ (1)
  • ਮਾਂ ਦਿਵਸ (2)
  • ਮੈਸੇਡੋਨੀਆ (1)
  • ਮੌਸਮ (1)
  • ਯੂਨਾਨ/Greece (2)
    • ਜੌਨ ਪੈਟੀਲਿਸ/John Patilis (1)
    • ਸੋਫੀਆ ਕੈਰੀਪੀਡਿਸ/Sophia Karipidis (1)
  • ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਜਟਾਣਾ (3)
  • ਰਾਜਵੰਤ ਬਾਜਵਾ (1)
  • ਰੁੱਤਾਂ/Seasons (684)
    • ਗਰਮੀ/Summer (138)
    • ਨਵਾਂ ਸਾਲ (16)
    • ਪਤਝੜ/Autumn (161)
    • ਬਰਖਾ/Rainy Season (115)
    • ਬਸੰਤ/Spring (65)
    • ਸਿਆਲ/Winter (188)
  • ਰੋਸ (1)
  • ਲੇਖਕ (5,594)
    • Angelee Devdhar ਅੰਜਲਿ ਦੇਵਧਰ (19)
    • ਅਕਬਰ ਸਿੰਘ (2)
    • ਅਜਮੇਰ ਰੋਡੇ (4)
    • ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਕਾ ਘੱਗਾ (2)
    • ਅਨੂਪ ਬਾਬਰਾ (26)
    • ਅਨੂਪਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ (5)
    • ਅਨੇਮਨ ਸਿੰਘ (1)
    • ਅਮਨਦੀਪ ਧਾਲੀਵਾਲ (1)
    • ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਪੰਨੂ (6)
    • ਅਮਰ ਢੀਂਡਸਾ (1)
    • ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ (5)
    • ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ (21)
    • ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ (403)
    • ਅਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (96)
    • ਅਮਰਿੰਦਰ ਟਿਵਾਣਾ (2)
    • ਅਮਰੀਕ ਗਾਫ਼ਿਲ (1)
    • ਅਮਿਤ ਸ਼ਰਮਾ (10)
    • ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਾਲ ਸਿੰਘ (1)
    • ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ (182)
    • ਅਵਨਿੰਦਰ ਮਾਂਗਟ (30)
    • ਅਵਨੀਤ ਕੌਰ (3)
    • ਅਵੀ ਜਸਵਾਲ (65)
    • ਅਸ਼ੋਕ ਆਨਨ/ashok anan (1)
    • ਅੰਬਰੀਸ਼ (68)
    • ਇਕਬਾਲ ਭਾਮ (11)
    • ਇਕ਼ਬਾਲ ਦੀਪ (2)
    • ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੁਰੇਵਾਲ (71)
    • ਇੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧਰ (1)
    • ਇੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਧੜ (2)
    • ਉਮੇਸ਼ ਘਈ (3)
    • ਏ. ਥਿਆਗਰਾਜਨ (1)
    • ਓਂਕਾਰ ਸਿੱਧੂ (4)
    • ਕਮਲ ਸੇਖੋਂ (6)
    • ਕਮਲਜੀਤ ਮਾਂਗਟ (19)
    • ਕਰਮਜੀਤ ਕੌਰ (1)
    • ਕਰਮਜੀਤ ਭੱਠਲ਼ (1)
    • ਕਰਮਜੀਤ ਸਮਰਾ (6)
    • ਕਰਿਸ਼ ਨਿਰੰਕਾਰੀ (1)
    • ਕਲੀਮ ਜਫ਼਼ਰ ਬਦੇਸ਼ਾ (21)
    • ਕਵਲਦੀਪ ਸਿੰਘ (6)
    • ਕ਼ਮਰ ਉਜ਼ ਜ਼ਮਾਨ (7)
    • ਕਾਜਲ ਗਰਗ (1)
    • ਕਾਲਾ ਰਮੇਸ਼ (1)
    • ਕਾਲਿਮ / Kalim Bandaicha (6)
    • ਕੁਲਜੀਤ ਖੋਸਾ (1)
    • ਕੁਲਜੀਤ ਬਰਾੜ (5)
    • ਕੁਲਜੀਤ ਮਾਨ (83)
    • ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ (1)
    • ਕੁਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੰਜੂਆ (1)
    • ਕੁਲਦੀਪ ਸਰੀਨ (6)
    • ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਪ (14)
    • ਕੁਲਪ੍ਰੀਤ ਬਡਿਆਲ (36)
    • ਕੁਲਵੀਰ ਗਿੱਲ (1)
    • ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (1)
    • ਕੰਵਲ ਸਿੱਧੂ (3)
    • ਕੰਵਲਜੀਤ ਹਰੀ ਨੌ (2)
    • ਗਗਨਦੀਪ ਬਦੇਸ਼ਾ (1)
    • ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (1)
    • ਗੀਤ ਅਰੋੜਾ (55)
    • ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ (2)
    • ਗੁਮਨਾਮ/Anonymous (3)
    • ਗੁਰਚਰਨ (4)
    • ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ (1)
    • ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ (3)
    • ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਮਾਂਗਟ (1)
    • ਗੁਰਜੀਤ ਗਿੱਲ (1)
    • ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (2)
    • ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਦੰਦੀਵਾਲ (2)
    • ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ (2)
    • ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਦਲ (2)
    • ਗੁਰਨਾਮ ਗੌਂਦਾਰਾ (4)
    • ਗੁਰਨੈਬ ਮਘਾਣੀਆ (35)
    • ਗੁਰਪਰੀਤ ਗਿੱਲ (10)
    • ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ (109)
    • ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਮਾਨ (3)
    • ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋ (4)
    • ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਫਤਿਹਪੁਰ (1)
    • ਗੁਰਬਾਜ ਛੀਨਾ (5)
    • ਗੁਰਮੀਤ ਗੀਤਾ (1)
    • ਗੁਰਮੀਤ ਸੰਧੂ (243)
    • ਗੁਰਮੁਖ ਧਿਮਾਣ (2)
    • ਗੁਰਮੁਖ ਭੰਦੋਹਲ ਰਾਈਏਵਾਲ (51)
    • ਗੁਰਮੇਲ ਬਦੇਸ਼ਾ (12)
    • ਗੁਰਲਾਭ ਸਿੰਘ ਸਰਾਂ (2)
    • ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ (56)
    • ਗੁਰਸਿਮਰਨ ਕੌਰ (1)
    • ਗੁਰਿੰਦਰ ਮਾਨ (3)
    • ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (1)
    • ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਲਸੀ (3)
    • ਗੁਰਿੰਦਰ ਸੈਣੀ (1)
    • ਗੁਰਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (123)
    • ਗੱਗੂ ਬਰਾੜ (1)
    • ਚਰਨ ਗਿੱਲ (95)
    • ਚਰਨਜੀਤ ਜੈਤੋਂ (2)
    • ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (3)
    • ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਹਰਾਂ (2)
    • ਚਿਤਰਾ ਰਾਜਅੱਪਾ/chitra rajappa (1)
    • ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ ਸੁਨੇਜਾ (3)
    • ਜਗਜੀਤ ਵਾਲੀਆ (1)
    • ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ (10)
    • ਜਗਜੀਤ ਸੰਧੂ (72)
    • ਜਗਤਾਰ ਲਾਡੀ (18)
    • ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਔ਼ਲਖ ਮੀਰਪੁਰੀ (4)
    • ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ (16)
    • ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ (13)
    • ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ (18)
    • ਜਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨਾਰਵੇ (90)
    • ਜਤਿੰਦਰ ਔਲਖ (2)
    • ਜਤਿੰਦਰ ਕੌਰ (8)
    • ਜਤਿੰਦਰ ਲਸਾੜਾ (7)
    • ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ (3)
    • ਜਸਕਰਨ ਬਰਾੜ (1)
    • ਜਸਦੀਪ ਸਿੰਘ (51)
    • ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਪਰਹਾਰ (7)
    • ਜਸਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ (1)
    • ਜਸਮੇਰ ਸਿੰਘ ਲਾਲ (1)
    • ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (33)
    • ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫ਼ਰ (9)
    • ਜ਼ਿੱਮੀ ਭੁੱਲਰ (1)
    • ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ (2)
    • ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸੰਧੂ (1)
    • ਜੀਵਨ ਪਾਲ (4)
    • ਜੁਗਨੂੰ ਸੇਠ (8)
    • ਜੈਗ ਗੁੱਡਡੂ (1)
    • ਜੋਨੀ ਜੱਬੋਵਾਲ (1)
    • ਜੌੜਾ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ (1)
    • ਜੱਸ ਪ੍ਰੀਤ (1)
    • ਡਿਮਪੀ ਸਿੱਧੂ (5)
    • ਡਿੰਪਲ ਅਰੋੜਾ (1)
    • ਡਿੰਪੀ ਸਿੱਧੂ (1)
    • ਤਨਵੀਰ (1)
    • ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਸ਼ਰਮਾਂ (1)
    • ਤਿਸਜੋਤ (41)
    • ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ (5)
    • ਤੇਜਿੰਦਰ ਸੋਹੀ (36)
    • ਤੇਜੀ ਬੇਨੀਪਾਲ (114)
    • ਤ੍ਰੈਲੋਚਣ ਲੋਚੀ (5)
    • ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ (224)
    • ਦਲਜੀਤ ਗਿੱਲ (6)
    • ਦਲਵੀਰ ਗਿੱਲ (37)
    • ਦਲਵੀਰ ਭੁੱਲਰ (1)
    • ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ (15)
    • ਦਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ (2)
    • ਦਵਿੰਦਰ ਪਾਠਕ 'ਰੂਬਲ' (25)
    • ਦਵਿੰਦਰ ਪੂਨੀਆ (100)
    • ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਚਾਹਲ (3)
    • ਦਿਲਰਾਜ ਕੌਰ (3)
    • ਦੀਪ ਨਿਰਮੋਹੀ (2)
    • ਦੀਪ ਵੜੈਚ (4)
    • ਦੀਪ ਸੋਹਾਜ (1)
    • ਦੀਪਕ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ (2)
    • ਦੀਪੀ ਸੈਰ (45)
    • ਦੀਪੀ ਸੰਧੂ (75)
    • ਦੇਵਨੀਤ (1)
    • ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ (3)
    • ਧੀਦੋ ਗਿੱਲ (12)
    • ਨਰਿੰਦਰ ਰਾਏ (1)
    • ਨਰਿੰਦਰ ਸੰਧੂ (1)
    • ਨਵ ਧੀਰੀ (1)
    • ਨਵਦੀਪ ਗਰੇਵਾਲ (12)
    • ਨਵਦੀਪ ਝੁਨੀਰ (1)
    • ਨਵਨੀਤ ਪੰਨੂੰ (2)
    • ਨਵੀ ਸਿੱਧੂ (1)
    • ਨਿਮਾਨਾ (1)
    • ਨਿਰਮਲ ਧੋਟ (1)
    • ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲੋਟੇ (2)
    • ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ (25)
    • ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਧੌਂਸੀ (19)
    • ਪਰਮਜੀਤ ਕੱਟੂ (2)
    • ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ (6)
    • ਪਰਮਿੰਦਰ ਜੱਸਲ (8)
    • ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ੀਜ਼ (2)
    • ਪਰਮਿੰਦਰ ਸੋਢੀ (4)
    • ਪਰਮੈਂਦੇ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ (1)
    • ਪਰਾਗ ਰਾਜ ਸਿੰਗਲਾ (12)
    • ਪਵੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ (1)
    • ਪਾਲਾ ਕੰਗ (2)
    • ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਕੁਦੌਵਾਲ (7)
    • ਪੁਰਨੀਤ ਧਾਲੀਵਾਲ (1)
    • ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬੈਂਸ (8)
    • ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਛੀ (23)
    • ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (15)
    • ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ (1)
    • ਪ੍ਰਮਿੰਦਰਜੀਤ (1)
    • ਪ੍ਰੀਤ ਰਾਜਪਾਲ (5)
    • ਪ੍ਰੀਤ ਰੰਧਾਵਾ (5)
    • ਪ੍ਰੇਮ ਮੈਨਨ (37)
    • ਬਮਲਜੀਤ ਮਾਨ (6)
    • ਬਰਜਿੰਦਰ ਢਿਲੋਂ (18)
    • ਬਲਜਿੰਦਰ ਜੌੜਕੀਆਂ (12)
    • ਬਲਜੀਤ ਪਾਲ ਸਿੰਘ (46)
    • ਬਲਰਾਜ ਚਹਿਲ (1)
    • ਬਲਰਾਜ ਚੀਮਾ (17)
    • ਬਲਵਿੰਦਰ ਚਹਿਲ (1)
    • ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (39)
    • ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ (1)
    • ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੋਗਾ (12)
    • ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮਿਨਹਾਸ (1)
    • ਬਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (1)
    • ਬਿੰਨੀ ਚਾਹਲ (1)
    • ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਵਾਕਿਫ਼ (2)
    • ਬੰਟੀ ਵਾਲੀਆ (4)
    • ਭੁਪਿੰਦਰ ਪੱਨੇਵਾਲੀਆ (4)
    • ਮਜ਼ਹਰ ਖਾਨ (10)
    • ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ (3)
    • ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਤ੍ਰਿਕ (11)
    • ਮਨਦੀਪ ਐਸ ਗਿੱਲ (1)
    • ਮਨਦੀਪ ਗੋਲਡੀ (1)
    • ਮਨਦੀਪ ਢੁਡੀਕੇ (1)
    • ਮਨਦੀਪ ਮਾਨ (61)
    • ਮਨਦੀਪ ਸਿੱਧੂ (4)
    • ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ (1)
    • ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਠ (1)
    • ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਰਾਏ (2)
    • ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ (2)
    • ਮਨਵੀਰ ਸੰਧੂ (1)
    • ਮਨੀ ਸਿੱਧੂ (1)
    • ਮਨੂੰ ਕਾਂਤ (1)
    • ਮਲਕੀਤ ਭੰਗੂ (1)
    • ਮਹਾਂਦੇਵ ਸਿੰਘ (4)
    • ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ (3)
    • ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ (18)
    • ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ (4)
    • ਮਹਿੰਦਰ ਰਿਸਮ (11)
    • ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (2)
    • ਮਹਿੰਦਰਦੀਪ ਗਰੇਵਾਲ (3)
    • ਮਹਿੰਦਰਪਾਲ ਬੱਬੀ (6)
    • ਮਿੰਨਾ ਸਿੰਘ (1)
    • ਮਿੱਤਰ ਰਾਸ਼ਾ (50)
    • ਮੀਤ ਅਨਮੋਲ (1)
    • ਮੀਨੂੰ ਸਮੱਘ ਢਿਲੋਂ (1)
    • ਮੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ (2)
    • ਮੋਹਨ ਗਿੱਲ (17)
    • ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਭੀਖੀ (1)
    • ਰਘਬੀਰ ਦੇਵਗਨ (103)
    • ਰਚਨਾ ਸਿੱਧੂ (2)
    • ਰਜਨੀਸ਼ ਗੋਇਲ (1)
    • ਰਜਵੰਤ ਬਾਜਵਾ (5)
    • ਰਜਵੰਤ ਸਿਧੂ (6)
    • ਰਣਜੀਤ ਦੇਵਗਣ (4)
    • ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਰਾ (111)
    • ਰਣਜੀਤ ਸੰਧੂ (1)
    • ਰਣਜੋਧ ਸਿੰਘ (5)
    • ਰਮਨਜੀਤ ਵਿਰਕ (2)
    • ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ (3)
    • ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ (30)
    • ਰਾਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ (2)
    • ਰਾਜ (11)
    • ਰਾਜ ਕਾਹਲੋਂ (7)
    • ਰਾਜ ਕੌਰ (7)
    • ਰਾਜ ਸੰਧੂ (1)
    • ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ (1)
    • ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (13)
    • ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਘੁੱਮਣ (61)
    • ਰਾਜੇਸ਼ ਮੂੰਗਾ (2)
    • ਰਾਣੀ ਬਰਾੜ (10)
    • ਰਾਹੁਲ ਕਟਾਹਰੀ (9)
    • ਰਾਹੁਲ ਦੇਵਗਨ (1)
    • ਰਿਦਮ ਕੌਰ (26)
    • ਰਿੰਕੂ ਸੈਣੀ ਰਵਿੰਦਰ (1)
    • ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ (3)
    • ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਸਾਹਦਰਾ (9)
    • ਰੇਸ਼ਮ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ (5)
    • ਰੋਜ਼ੀ ਮਾਨ (78)
    • ਲਖਵਿੰਦਰ ਸ਼ਰੀਂਹ ਵਾਲਾ (10)
    • ਲਵਤਾਰ ਸਿੰਘ (46)
    • ਲਾਲੀ ਕੋਹਾਲਵੀ (9)
    • ਵਰਿਆਮ ਸੰਧੂ (5)
    • ਵਰਿੰਦਰ ਬੇਨੀਪਾਲ (2)
    • ਵਰਿੰਦਰ ਮਹਿਤਾ (1)
    • ਵਰਿੰਦਰ ਸ਼ੈਲੀ (3)
    • ਵਿਕਰਾਂਤ ਸਿੰਘ (1)
    • ਵਿਕੀ ਸੰਧੂ (10)
    • ਵਿਵੇਕ ਭਾਰਦਵਾਜ 'ਬੋਪਾਰਾਏ' (1)
    • ਵਿੱਕੀ ਮਾਨ (3)
    • ਵਿੱਕੀ ਸੰਧੂ (13)
    • ਸ਼ਾਹਿਦਾ ਸ਼ਾਹ (1)
    • ਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦ (2)
    • ਸ਼ੁਮਿਤਾ ਦੀਦੀ ਸੰਧੂ (1)
    • ਸਖੀ ਕੌਰ (3)
    • ਸਤਨਾਮ ਖੀਵਾ (1)
    • ਸਤਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ (1)
    • ਸਤਵਿੰਦਰ ਗਿੱਲ (18)
    • ਸਤਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (26)
    • ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ ਸੋਹਲ (1)
    • ਸਪਨਾ ਬਾਂਸਲ (1)
    • ਸਰਦਾਰ ਧਾਮੀ (21)
    • ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖਹਿਰਾ (51)
    • ਸਰਬਜੋਤ ਸਿੰਘ ਬਹਿਲ (51)
    • ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ (44)
    • ਸਹਿਜਪ੍ਰੀਤ ਮਾਂਗਟ (34)
    • ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸੰਧੂ (1)
    • ਸਾਬੀ ਨਾਹਲ (12)
    • ਸਾਮਾਨੇਹ ਹੁਸੈਨੀ ਜ਼ਾਫਰਾਨੀ (7)
    • ਸਿਧਾਰਥ ਆਰਟਿਸਟ (8)
    • ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਵਾਲੀਆ (2)
    • ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਤਰਾ (1)
    • ਸੁਖਦੇਵ ਨਡਾਲੋਂ (1)
    • ਸੁਖਨੈਬ ਸਿੱਧੂ (1)
    • ਸੁਖਬੀਰ ਸਰਾ (1)
    • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਜੂਤਲਾ (4)
    • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਦਾਤੇਵਾਸ (1)
    • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਬਾਜਵਾ (1)
    • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ (1)
    • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ (41)
    • ਸੁਖਵੀਰ ਕੌਰ ਢਿਲੋਂ (2)
    • ਸੁਖਵੰਤ ਕੌਰ ਢੇਸੀ (2)
    • ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਏ (3)
    • ਸੁਧੀਰ ਕੁਸ਼ਵਾਹ (1)
    • ਸੁਭਾਸ਼ ਪਰਿਹਾਰ (4)
    • ਸੁਮਿਤ ਬਾਂਸਲ (1)
    • ਸੁਰਜੀਤ ਕਲਸੀ (17)
    • ਸੁਰਜੀਤ ਕੌਰ (16)
    • ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪਾਹਵਾ (3)
    • ਸੁਰਮੀਤ ਮਾਵੀ (56)
    • ਸੁਰਮੇਲ ਕੌਰ (2)
    • ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ (1)
    • ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਪੇਰਾ (65)
    • ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਾਥੀ (42)
    • ਸੁਵੇਗ ਦਿਓਲ (49)
    • ਸੇਈਉਨ (1)
    • ਸੈਮ ਬਾਜਵਾ (6)
    • ਸੌਰਵ ਮੌਂਗਾ (1)
    • ਸੰਜੇ ਸਨਨ (130)
    • ਸੰਦੀਪ ਕੌਰ (1)
    • ਸੰਦੀਪ ਧਨੋਆ (42)
    • ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀਵਾਨਾ (8)
    • ਸੰਦੀਪ ਸੀਤਲ (36)
    • ਸੰਨੀ ਮਰਜਾਣਾ (1)
    • ਸੱਤਦੀਪ ਗਿੱਲ (3)
    • ਹਰਕੀ ਜਗਦੀਪ ਵਿਰਕ (7)
    • ਹਰਜੀਤ ਜਨੋਹਾ (24)
    • ਹਰਦਮ ਮਾਨ (2)
    • ਹਰਦੇਵ ਗਰੇਵਾਲ (1)
    • ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ (8)
    • ਹਰਲੀਨ ਸੋਨਾ (6)
    • ਹਰਵਿੰਦਰ ਤਤਲਾ (50)
    • ਹਰਵਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ (44)
    • ਹਰਵੀਰ ਸਿੰਘ (3)
    • ਹਰਸ਼ਪਿੰਦਰ (18)
    • ਹਰਿੰਦਰ ਅਨਜਾਣ (84)
    • ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਾਤਲਾ (13)
    • ਹੈਰੀ ਸਰੋਆ (1)
    • ਹੈਰੀ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ (1)
    • Umit Battal (1)
  • ਵਸੀਲਾ (1)
  • ਵਾਤਾਵਰਨ ਦਿਵਸ (1)
  • ਸ਼ਗਨ (1)
  • ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ (1)
  • ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ شاہ مُکھی (8)
  • ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ (2)
  • ਸਲੋਵੈਨੀਆ/Slovenia (125)
    • ਅਲੈਂਕਾ ਜ਼ੋਰਮੈਨ/Alenka Zorman (35)
    • ਦਮਿਤਰ ਅਨਾਕੀਵ/Dimitar Anakiev (1)
    • ਪੌਲੋਨਾ ਓਬਲਾਕ/Polona Oblak (68)
    • ਬੋਰਟ ਜ਼ੁਪਾਂਚਿਚ/Borut Zupancic (14)
  • ਸਵੇਗ ਦਿਓਲ (1)
  • ਸਾਉਣ (1)
  • ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ (1)
  • ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ (1)
  • ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਗੁਰਮ (1)
  • ਸੁਝਾ (31)
    • ਪਿੱਪਲ (10)
    • ਪੱਖੀ (11)
  • ਸੁਝਾ -prompt (1)
  • ਸੁਝਾਅ (68)
  • ਸੁਰਿਦਰ ਸਪੇਰਾ (1)
  • ਸੁਹਾਗ ਗੀਤ (1)
  • ਸੁਹਾਗ ਪਟਾਰੀ (1)
  • ਸੂਚਨਾ/Information (18)
    • ਅਰਦਾਸ (1)
    • ਜਾਣਕਾਰੀ (4)
  • ਸੂਝਾਅ (1)
  • ਸੇਨਰਿਊ (19)
  • ਸੈਮ ਯਦਾ ਕੱਨਾਰੋਜ਼ੀ/Sam Yada Nannarozzi (1)
  • ਸੰਗਰਾਂਦ (2)
  • ਹਰਕੀ ਵਿਰਕ (1)
  • ਹਰਜਿੰਦਰ ਢੀਂਡਸਾ (3)
  • ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ (1)
  • ਹਰਿਮੰਦਿਰ (1)
  • ਹਾਇਕੂ ਤਕਨੀਕ (1)
    • ਸੋਧ ਵਿਚਾਰ (1)
  • ਹਾਇਕੂ ਬਾਰੇ (13)
    • ਹਾਇਕੂ ਕੀ ਹੈ/What is haiku (2)
    • ਹਾਇਕੂ ਵਿਧਾ (6)
  • ਹਾਇਗਾ/Haiga (549)
    • ਰਾਗ ਭੂਪਾਲੀ (1)
    • ਹਾਇਗਾ ਕੀ ਹੈ/What is Haiga (3)
    • ਹਾਇਗਾਧੁਨ (1)
  • ਹਾਇਗੀਤ (1)
  • ਹਾਇਬਨ/Haibun (27)
    • ਐੱਲ ਓ ਸੀ/L O C (3)
    • ਹਾਇਬਨ ਕੀ ਹੈ/What is Haibun? (1)
  • ਹਾਸ ਰਸ (13)
  • ਹੁਨਾਲ (1)
  • ਹੰਸ (1)
  • Children's Haiku/ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਾਇਕ (187)
    • ਅਵਨਿ (10)
    • ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਚਹਿਲ (2)
    • ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸਾ (1)
    • ਰਮਨਜੋਤ ਕੌਰ (2)
    • ਸਟੀਫਨ ਮਸੀਹ (1)
    • ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ (1)
    • ਸਨੋ ਸਾਦਗੀ (2)
    • ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ (1)
    • ਸੁਖਨ ਸੰਧੂ (1)
    • ਸੁਪ੍ਰੀਤ ਸੰਧੂ (12)
    • ਸੇਵਕ ਸਿੰਘ (1)
    • ਸੰਜੀਤ ਸਿੰਘ (1)
  • France (2)
    • ਬਰੂਨੋ ਹਿਉਲਿਨ/Bruno Hulin (2)
  • حائیکو بارے (6)
    • کِشت ۔1 (3)
      • ਧਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ (2)

Flickr Photos

Skyline DubaiWinter NightCool running
ਹੋਰ ਤਸਵੀਰਾਂ

WordPress.com 'ਤੇ ਬਲੌਗ.

Privacy & Cookies: This site uses cookies. By continuing to use this website, you agree to their use.
To find out more, including how to control cookies, see here: ਕੁਕੀਆਂ ਦੀ ਨੀਤੀ
  • ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਬਣੋ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹਾਂ
    • ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ پنجابی ہائیکو Punjabi Haiku
    • Join 34 other followers
    • Already have a WordPress.com account? Log in now.
    • ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਇਕੂ پنجابی ہائیکو Punjabi Haiku
    • ਅਨੁਕੂਲ ਕਰੋ
    • ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਬਣੋ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹਾਂ
    • ਦਰਜ ਹੋਵੋ
    • ਦਾਖਲ ਹੋਵੋ
    • ਇਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰੋ
    • ਸਾਇਟ ਨੂੰ ਪਾਠਕ 'ਚ ਦੇਖੋ
    • ਗਾਹਕੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ
    • ਇਸਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ