قشط  2

مول لیکھک : امرجِیت ساتھی ਮੂਲ ਲੇਖਕ ਅਮਰਜੀਤ ਸਾਥੀ

شاہ مئکھی روپ : جسوِندر سِنگھ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਰੂਪ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ

ہائکو دا وِشا وستو

ہائیکو اتے زَین مّت: ہائیکو بدھ مّت دی جاپانی دھارا زَین دی دھراتل ‘چوں اپجی کویتا ہے۔ زَین شبد شاید دھیان دا ہی بدلیا ہویا روپ ہے۔ زین سنت دھیان اوستھا نوں ہائیکو دے روپ وچ پرگٹ کردے سن۔ اوہناں لئی ایہہ کاوَ ونگی نہیں سی سگوں دھیان دا ہی انگ سی۔ زَین بھکھشوآں دوالے پراکرتی ساہ لَیندی اتے اوہ ایہناں ساہاں نوں ہائیکو وچ ڈھال کے سانبھ لَیندے۔ بہُتے مُڈھلے ہائجن (ہائیکو کوی) زَین بھکھشو سن جاں زَین مّت نال جڑے ہوئے سن۔ اس طرحاں زَین بُّدھ مّت نے جاپانی ہائیکو دی اُساری وچ مہّتو پورن یوگدان پایا ہے۔ پرمِندر سوڈھی اپنی پُستک ‘جاپانی ہائیکو شاعری’ وچ زَین بارے لکھدے ہن “بُّدھ-دھارا نوں اصلی جِیون وچ محسوس کرن اتے ورتن نوں زَین کِہا جاندا ہے ۔ وبھِّن ستھِتیاں وچکار اِکو طرحاں دی مانسِکتا نال وچرنا جِّتھے باہری تّت انتر من نوں چھوہ نہ سکن”۔ زَین اوہ منودشا ہے جِس وچ اسیں وستوآں نالوں ٹُّٹ ہوئے جاں وکھرے نہیں ہُندے سگوں ایہنا ورگے ہُندے ہوئے وی ولّکھن ہاں۔

سکھ  ‘چ وی

دکھ ‘چ وی

گھاہ اگدا  رہا

سانتوکا تانیدا (1882-1940) انوواد: پرمندر سوڈھی

زَین  بُّدھ مّت دھرم نالوں وی ودھیرے جیون درشن ہے : بھاوَ استتو دی اصلیت نوں انوبھوَ کرنا۔ جیون دے ہر چِھن نوں چیتن روپ وچ جیونا اتے جو کُجھ ہے نوں اپنے آپے نال کِتے دُھر اندر اِک مِک ہویا محسوس کرنا۔ کسے طرحاں دے حالات وچ وی من دے سنتُلن نوں نہ وکھرن دینا۔ ہائیکو کیول زین دھیان ہی نہیں اس دی اپنی ولّکھنتا وی ہے۔ ایہہ چیزاں نوں ویکھن دی ودھی ہے اتے جیون دی شیلی ہے۔

بُدھ  مّت انوسار ‘ہوند دے تنّ نشان” ہن جنھا وچوں اِک ہے کہ سبھ وستاں وچ بدلاؤ آؤندا ہے۔ ہائیکو وچ رُتاں دا ذِکر ضروری کیتا ہندا ہے جو ایہہ درساؤندا ہے کہ قُدرت وچ اتے منکھی جیون بدلاؤ لگاتار آؤندا رہندا ہے۔

کوہرے دِیاں سولاں

راتو  رات اُگ آئیاں

میری  ٹھوڈی ‘تے داڑھی دی طرحاں

کوجی

سالاں بدھی لمی دھیان سادھنا دے پھلسروپ گیان دے جھلکارے پین لگدے ہن:

ادھی  راتیں کھلی  اکھ

پانی  جمکے بنیا برف

جھجر  تڑکن دی آواز

باشو (1645-1695)

نویں  بنیرے اتوں

ترپ ترپ برکھا دی

آواز جگاگی مینوں

کوجی

دھیان  سادھنا زین بُدھ مّت دا دھُرا ہے۔ منُکھی من وچ ہر وقت کجھ نہ کجھ چلدا رہندا ہے۔ دھیان سادھنا دا اُدیش پرم-ست دے گیان لئی من وچ شُنتا دا انوبھوَ گرہن کرواؤنا ہے۔ شُنتا جاں خِلاء ہی سبھ کجھ نوں جوڑدا ہے۔

پربت  کھیت میدان

ڈھکے برف نے آن

باقی  بچا نہ کوئِ

جوسو

زین کوی کھلاء وچوں جیون سروت دی آؤندی آواز نوں سُن دا ہے۔ ایہہ دھیان اوستھا نوں جیون دیاں گتیودھیاں وچکار تھرتا (stillness) دی اوستھا وی کیہا جا سکدا ہے۔

ڈونگھی ندی وچ

وڈی  مچھی پئی اڈول

کر  دھارا وّل منہ

جے. ڈولیو. ہیکٹّ

دھیان  کرن لئی سُکھ آسن وچ بیٹھا بھکھشو من انتر دا سنتُلن کر رہا ہے۔

اڑ  رہا پنچھی اپنے آپ نوں

خلاء وچ ٹھیک رکھدا ہے

گردن  تھوڑی ٹیڈھی کرکے

جورج  مارشل

اکلّ  نوں اِک منکھی ستھتی سویکار کرنا بُدھ مّت وچ  دھیان دا وشیش  لچھن ہے۔ ایہہ اکّل اسیں دوسریاں  وچ وی ویکھدے  ہاں۔

چوراہے  توں اّگے دور

کِتے  پتجھڑ وچ

پہاڑی راہ گُم ہو رہے

جیمج  نورٹن

جیوں  ہی ہائکو جاپان  دیاں حّداں پار  کرکے ہور دیشاں، سبھیاچاراں اتے  بھاشاواں دے سمپرک  وچ آئی اس دے وشے وستو وچ وی وستھار ہویا ہے۔ آرتھک، سماجک، منووگیانک وشیاں، منکھی رشتیاں  اتے واتاورن  دیاں سمسیاواں دی جھلک وی ہائیکو  وچ آؤن لّگ  پئی ہے۔

ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ